Құжаттағы тарих
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
Контекстік тапсырмаларда тарихи құжаттан үзінді беріледі, ал сұрақтар қай оқиға, дәуір немесе тұлға туралы айтылып тұрғанын түсінетініңізді тексереді. Ең бастысы — құжатты түйін сөздер, даталар мен терминдер арқылы тану. Төменде ҰБТ-да жиі кездесетін басты құжаттар мен деректермен жұмыс алгоритмі берілген.Басты даталар
- 1541–1546«Тарих-и Рашиди» — Қазақ хандығының құрылуы
- XVII ғ. соңы«Жеті жарғы» — Тәуке ханның заңдары
- 1731Әбілқайырдың бодандықты қабылдауы туралы грамота
- 1822«Сібір қырғыздары туралы жарғы»
- 1868Дала облыстарын басқару туралы «Уақытша ереже»
- 1917«Алаш» партиясының бағдарламасы
- 1990Мемлекеттік егемендік туралы декларация
- 1991Мемлекеттік тәуелсіздік туралы Конституциялық заң
Ұғымдар мен терминдер
- Бастапқы дерек
- Зерттелетін кезеңде жасалған құжат: заң, грамота, хат, жылнама
- Атрибуция
- Құжаттың авторын, уақытын және жасалу жағдайын анықтау
- Белгілер (маркерлер)
- Құжат танылатын түйін сөздер: «аға сұлтан», «түтін салығы», «құн»
Тақырыпты талдау
Құжатпен жұмыс алгоритмі
1. Белгілерді табыңыз: терминдер, есімдер, жер атаулары, сомалар мен сандар.
2. Дәуірді терминдер бойынша анықтаңыз: «хан, би, құн» — хандық; «округтік приказ, аға сұлтан» — 1822; «болыс, уезд, түтін салығы» — 1868; «Кеңес, ревком» — кеңес дәуірі.
3. Сұраққа мәтін бойынша қатаң жауап беріңіз. Контекстік тапсырмаларда жауап көбінесе үзіндінің өзінде болады.
4. Құжат дәуіріне қайшы келетін нұсқаларды алып тастаңыз.
Басты құжаттарды қалай тануға болады
«Жеті жарғы»: құн, айып, билер, жер мен жесір дауы.
1822 жылғы Жарғы: округ, болыс, ауыл, аға сұлтан, округтік приказ.
1868 жылғы Уақытша ереже: облыстар, уездер, жер — мемлекет меншігі, түтін салығы.
«Алаш» бағдарламасы: автономия, жер қазақтарға, Құрылтай жиналысы.
1990 жылғы Декларация: егемендік, республика заңдарының үстемдігі, жер қойнауына меншік.
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- Жауап мәтінде болса, есте сақтағаныңыз бойынша жауап бермеңіз: тапсырмалар деректі оқуды тексереді.
- XVIII – XX ғасыр басындағы құжаттардағы «қырғыз» сөзі әдетте қазақтарды білдіреді.
- Декларация (1990) мен Тәуелсіздік туралы заң (1991) — әртүрлі құжаттар.
Есте сақта
Белгі → дәуір → мәтін бойынша жауап → анахронизмге тексеру.
Өзіңді тексер
- «Жеті жарғы»
- 1822 жылғы Жарғы
- 1868 жылғы Уақытша ереже
- 1990 жылғы Декларация
Жауабын көрсету
1822 жылғы Жарғы Бұл Сібір қырғыздары туралы жарғының белгілері.
- Тек қырғыздарды
- Қазақтарды
- Қалмақтарды
- Башқұрттарды
Жауабын көрсету
Қазақтарды Қазақтарды «қырғыз-қайсақтар» деп атаған.
- «Жеті жарғыны»
- Дала ережесін
- Алаш бағдарламасын
- 1995 жылғы Конституцияны
Жауабын көрсету
«Жеті жарғыны» Хандықтың әдет-ғұрып құқығының нормаларын.