Түрік және Батыс Түрік қағанаттары
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
552 жылы Бумын қаған бастаған түріктер Түрік қағанатын — Маньчжуриядан Қара теңізге дейінгі алып державаны құрды. 603 жылы ол Шығыс және Батыс қағанаттарға бөлінді. Орталығы Суябта (Жетісу) болған Батыс Түрік қағанаты «он оқ» тайпаларын біріктіріп, 704 жылға дейін Ұлы Жібек жолын бақылады.Басты даталар
- 552–603 жж.Түрік қағанатының өмір сүрген кезеңі
- 603–704 жж.Батыс Түрік қағанатының өмір сүрген кезеңі
- 618–630Тон жабғу қаған — Батыс Түрік қағанатының гүлденуі
- 704Батыс Түрік қағанатының соңы, билік түргештерге өтеді
- 1893 ж.В. Томсеннің көне түркі жазуының құпиясын ашуы
Басты даталар (ЕНТ)
Негізін қалаушы — Ашина руынан шыққан Бумын қаған. Қағанат Маньчжуриядан Қара теңізге дейін созылды; 603 ж. Шығыс және Батыс болып бөлінді.
Орталығы — Жетісудағы Суяб қаласы. Негізін «он оқ будун» — он тайпа құрады. Қағанат Ұлы Жібек жолын бақылады.
Дат ғалымы Вильгельм Томсен Орхон-Енисей жазуын — Күлтегін мен Білге қаған ескерткіштеріндегі жазуларды оқыды.
Ұғымдар мен терминдер
- Ашина
- Түріктердің билеуші руы
- Он оқ будун
- «Он оқ халқы»: Батыс қағанаттағы дулу және нушиби тайпаларының одағы
- Суяб
- Шу аңғарындағы қала, Батыс Түрік қағанатының ордасы
- Кезеңдеу
- Ерте ортағасыр VI–IX ғғ., дамыған X – XIII ғ. басы, кейінгі XIII–XV ғғ.
Тақырыпты талдау
Түрік қағанаты
552 жылы түріктер жужандарды талқандап, Бумын қаған атағын алды. Держава Кореядан Қара теңізге дейін созылып, Византиямен, Иранмен және Қытаймен дипломатиялық байланыс жүргізді.
Құрылымы: қаған — жоғарғы билеуші, жабғу, шад және тегіндер — Ашина руынан шыққан наместниктер мен ханзадалар. Билік баспалдақты (лествица) құқықпен берілді, бұл өзара қырқысқа әкелді.
Батыс Түрік қағанаты
603 жылы қағанат ыдырады. Батыс бөлігі Жетісуды, Оңтүстік Қазақстан мен Орта Азияны алып жатты, орталығы Суяб болды.
Тон жабғу қаған (618–630) әкімшілік реформа жүргізіп, бағынышты жерлерден салық жинау үшін наместниктер (тудундар) тағайындады.
Дулу мен нушиби тайпалары арасындағы ішкі күрес пен Қытайдың қысымы қағанатты әлсіретті. 704 жылы билік түргештерге өтті.
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- 552 — құрылуы, 603 — бөлінуі. Даталарды шатастырмаңыз.
- «Он оқ» — Батыс Түрік қағанаты, Шығыс емес.
- Ордасы — Суяб, Баласағұн емес (Баласағұн — Қарахандарда).
Есте сақта
552 — Бумын, 603 — бөліну, 704 — соңы. Суяб + «он оқ» = Батыс қағанат.
Өзіңді тексер
- 552
- 603
- 704
- 751
Жауабын көрсету
552 552 жылы Бумын қаған атағын алды.
- Билер кеңесі
- Он оқ халқы
- Хан гвардиясы
- Қалалардан алынатын салық
Жауабын көрсету
Он оқ халқы Батыс Түрік қағанатының тайпалар одағы осылай аталды.
- Бумын
- Тон жабғу қаған
- Сұлу
- Мөде
Жауабын көрсету
Тон жабғу қаған Тон жабғу қаған 618–630 жылдары билік құрды.