Қазақ халқының қалыптасуы
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
Қазақ халқы даланың көптеген ежелгі және ортағасырлық тайпаларынан қалыптасты: сақтар, үйсіндер, қаңлылар, түріктер, қыпшақтар, наймандар, керейлер және басқалар. Бұл үдеріс XV ғасырға қарай Қазақ хандығының құрылуымен аяқталды. «Қазақ» сөзі «еркін, азат адам» дегенді білдіреді және халықтың атауына айналды.Басты даталар
- 1245«Қазақ» сөзі алғаш араб-қыпшақ сөздігінде
- XIII–XIV ғғ.Моңғол тайпалары қыпшақтармен араласып, түркіленеді
- XV ғ.Қазақ халқының қалыптасуының аяқталуы
- XVI–XVII ғғ.Үш жүздің түпкілікті қалыптасуы
Ұғымдар мен терминдер
- «Қазақ» этнонимі
- Халықтың өзіндік атауы, алғашында «еркін, азат адам»
- Жүз
- Аумақтық-рулық бірлестік: Ұлы, Орта, Кіші жүз
- Этногенез
- Халықтың шығу тегі үдерісі
Тақырыпты талдау
Ұлы Даланың мұрагерлері
Қазақтардың негізі — даланың ежелгі тұрғындары: сақтар, үйсіндер, қаңлылар, кейін қағанаттардың түркі тайпалары. Көптеген қазақ руларының атаулары (үйсін, қаңлы, найман, керей, қыпшақ, жалайыр, арғын) осы тайпаларға барып тіреледі.
Моңғол жаулап алуынан кейін келген моңғол тайпалары түркі ортасына тез сіңіп, қыпшақ тілін қабылдады.
Қалыптасу факторлары
Біртұтас аумақ — Дешті Қыпшақ пен Жетісу; біртұтас қыпшақ тілі; ортақ көшпелі шаруашылық пен әдет-ғұрыптар; Ақ Ордадағы, Әбілқайыр хандығындағы, Моғолстандағы ортақ саяси тарих.
1465 жылы Қазақ хандығының құрылуы үдерісті аяқтады: «қазақ» этнонимі халықтың да, мемлекеттің де атауына айналды.
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- Қазақ тілі түркі тілдерінің қыпшақ тобына жатады.
- Халықтың қалыптасуы XV ғасырда аяқталды, ал жүздер XVI–XVII ғасырларда түпкілікті қалыптасты.
- «Қазақ» — «көшпелі» емес, «еркін» дегенді білдіреді.
Есте сақта
Сақтар + үйсіндер + түріктер + қыпшақтар → қазақтар (XV ғасыр). «Қазақ» = еркін.
Өзіңді тексер
- Жауынгер
- Еркін, азат адам
- Көшпелі
- Далалық
Жауабын көрсету
Еркін, азат адам Сөз еркін адамды білдірген.
- Оғыз
- Қарлұқ
- Қыпшақ
- Бұлғар
Жауабын көрсету
Қыпшақ Қазақ тілі — қыпшақ тілі.
- VI ғасыр
- X ғасыр
- XV ғасыр
- XVIII ғасыр
Жауабын көрсету
XV ғасыр Үдеріс XV ғасырда хандықтың құрылуымен аяқталды.