Тақырып 52

Кеңестік және қазіргі Қазақстан мәдениеті

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Сауат ашуӘліпби ауысуы: араб → латын → кириллА. Байтұрсынов – «ұлт ұстазы»ЖОО, КСРО ҒА Қазақ филиалы, Қ. СәтбаевӘдебиет, театр, киноСоғыс жылдарындағы мәдениет1946–1985 жылдардағы мәдениетҚазіргі Қазақстан мәдениеті

Бір минутта мәні

Кеңес өкіметі сауатсыздықты жойып, білім мен ғылым жүйесін жасады, бірақ қазақ әліпбиін екі рет ауыстырып, қазақ тілінің қолданылу аясын тарылтты. 1920–30 жылдары алғашқы жоғары оқу орындары ашылып, Ғылым академиясының Қазақ филиалы пайда болды, ал 1946 жылы Қ. Сәтбаев бастаған Қазақ КСР Ғылым академиясы құрылды. Әдебиет, театр, кино дамыды. 1991 жылдан кейін мәдениет пен білім тәуелсіз мемлекетте дамып келеді.

Басты даталар

  1. 1925 ж.Әнші Әміре Қашаубаевтың Париждегі Дүниежүзілік көрмеде ән шырқауы
  2. 1926 ж., 13 қаңтарҚызылордада қазақтың алғашқы кәсіби театрының ашылуы
  3. 1928 ж.Алғашқы жоғары оқу орны — Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының ашылуы
  4. 1929Араб графикасынан латын әліпбиіне көшу
  5. 1940Кириллицаға көшу
  6. 1946 ж.Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы
  7. 1949 ж.М. Әуезовке «Абай» романы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығының берілуі
  8. 1961 ж.О. Сүлейменовтың «Адамға табын, Жер, енді» поэмасының жарық көруі
  9. 1993«Болашақ» бағдарламасы

Басты даталар (ЕНТ)

1925 ж.
Әнші Әміре Қашаубаевтың Париждегі Дүниежүзілік көрмеде ән шырқауы

Әміре Қашаубаев қазақ әнін Еуропада тұңғыш рет — Париждегі Дүниежүзілік көрмеде таныстырды.

1926 ж., 13 қаңтар
Қызылордада қазақтың алғашқы кәсіби театрының ашылуы

Театр М. Әуезовтің «Еңлік–Кебек» пьесасымен ашылды.

1928 ж.
Алғашқы жоғары оқу орны — Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтының ашылуы

Қазақстанның тұңғыш жоғары оқу орны Алматыда ашылды; қазір бұл — Абай атындағы ҚазҰПУ.

1946 ж.
Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы

Ғылым академиясының тұңғыш президенті — геолог Қаныш Сәтбаев.

1949 ж.
М. Әуезовке «Абай» романы үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығының берілуі

«Абай» роман-эпопеясы (кейін — «Абай жолы») Мұхтар Әуезовке бүкілодақтық атақ әкелді.

1961 ж.
О. Сүлейменовтың «Адамға табын, Жер, енді» поэмасының жарық көруі

Юрий Гагариннің ғарышқа ұшуы туралы поэманы Олжас Сүлейменов бір түнде жазды; ол оны әйгілі етті.

Ұғымдар мен терминдер

Сауатсыздықты жою
Ересек халықтың сауатсыздығын жою (ликбез)
Төте жазу
Байтұрсынұлы реформалаған араб графикасы
ҚазФАН
КСРО Ғылым академиясының Қазақ филиалы (1938)
ОБКС
Соғыс жылдарындағы Алматыдағы Орталық біріккен киностудия

Тақырыпты талдау

Білім және әліпби

1920–30 жылдардағы сауатсыздықты жою халықтың көпшілігін сауатты етті. Ахмет Байтұрсынұлы — «ұлт ұстазы», қазақ грамматикасы мен реформаланған араб графикасының жасаушысы.

Әліпбидің ауысуы: араб графикасы → латын (1929) → кириллица (1940).

Алғашқы ЖОО: ҚазПИ (1928), Мал дәрігерлік және Ауыл шаруашылығы институттары, ҚазМУ (1934).

Ғылым

1932 — КСРО ҒА-ның Қазақстан базасы, 1938 — ҚазФАН, 1946 — Қазақ КСР Ғылым академиясы. Алғашқы президенті — Жезқазған мыс кен орнын ашқан геолог Қаныш Сәтбаев.

Ғалымдар: Ә. Марғұлан (археология), Е. Бекмаханов (тарих), С. Аманжолов (тіл білімі).

Әдебиет және өнер

Жазушылар: С. Сейфуллин, Б. Майлин, І. Жансүгіров, М. Әуезов («Абай жолы»), Ғ. Мүсірепов, С. Мұқанов. Соғыс жылдарындағы Жамбыл («Ленинградтық өрендерім»).

Театр: алғашқы қазақ театры (1926), «Қыз Жібек» операсы (Е. Брусиловский). Кино: соғыс жылдары Алматыға «Мосфильм» мен «Ленфильм» көшірілді (ОБКС), кейін — «Қазақфильм».

1946–1985: жалпыға бірдей орта білім, бірақ қалалардағы қазақ мектептерінің қысқаруы.

Тәуелсіздік: «Болашақ» (1993), «Мәдени мұра» (2004) бағдарламалары, үштұғырлы тіл, латын әліпбиіне көшу.

Қаныш Сәтбаев — әмбебап ғалым 8 сынып

Геолог Сәтбаев (1899–1964) Жезқазған мыс кенін ашып, зерттеді, соғыс жылдары майданға марганец іздеді (Жезді кен орны). Қазақ КСР Ғылым академиясының тұңғыш президенті (1946).

«Орталық Қазақстанның металлогениялық картасының» авторы. Оның есімі Сәтбаев қаласы мен техникалық университетке берілген.

Тәуелсіз Қазақстанның білімі мен ғылымы 11 сынып

Қазақстан Болон процесіне қосылды (2010): кредиттік жүйе, бакалавриат–магистратура–PhD. «Болашақ» бағдарламасы (1993 жылдан) жастарды әлемнің үздік ЖОО-ларына оқуға жібереді.

Назарбаев Университеті (2010), Назарбаев Зияткерлік мектептері құрылды; ҰБТ енгізілді (2004). Қазақ әліпбиі латын графикасына көшірілуде (2017 жылғы шешім).

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • Латын — 1929, кириллица — 1940.
  • Ғылым академиясының алғашқы президенті — Сәтбаев, 1946.
  • «Ұлт ұстазы» — Алтынсарин емес, Байтұрсынұлы.

Есте сақта

Әліпбилер: араб → латын 1929 → кириллица 1940. Ғылым: 1946 — Сәтбаев.

Өзіңді тексер

1. Қазақ жазуы кириллицаға қашан көшті?
  1. 1929
  2. 1936
  3. 1940
  4. 1991
Жауабын көрсету

1940 1940 жылы.

2. Қазақ КСР Ғылым академиясының алғашқы президенті:
  1. М. Әуезов
  2. Қ. Сәтбаев
  3. Ә. Марғұлан
  4. Е. Бекмаханов
Жауабын көрсету

Қ. Сәтбаев Қаныш Сәтбаев, 1946.

3. Кімді «ұлт ұстазы» деп атайды?
  1. Алтынсаринді
  2. Байтұрсынұлын
  3. Абайды
  4. Әуезовті
Жауабын көрсету

Байтұрсынұлын Ахмет Байтұрсынұлын.

Байланысты тақырыптар

35. «Алаш» қозғалысы және Алаш-Орда42. Қазақстан Ұлы Отан соғысы жылдарында51. XIX – XX ғ. басындағы мәдениет

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика