Тақырып 23

Сырым Датұлы көтерілісі

Спецификация бойынша не тексеріледі:

СебептеріҚозғаушы күшіКезеңдері мен барысыНәтижелері

Бір минутта мәні

Сырым Датұлы батыр бастаған көтеріліс (1783–1797) Кіші жүзді қамтыды. Ол Ресейдің отарлау саясатына, казактардың жер басып алуына және Нұралы ханның озбырлығына қарсы бағытталды. Көтеріліс 14 жылға созылып, Нұралының қуылуына әкелді, бірақ басып-жанышталды, ал Сырым Хиуаға кетті.

Басты даталар

  1. 1783–1797 жж.Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс
  2. 1786Нұралы хан Уфаға қашады; Игельстром реформалары
  3. 1797Есім ханның өлтірілуі; Сырым Хиуаға кетеді
  4. 1802Сырымның Хиуада қайтыс болуы

Басты даталар (ЕНТ)

1783–1797 жж.
Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтеріліс

Кіші жүздегі Ресейдің отаршылдық саясаты мен Нұралы ханның билігіне қарсы көтеріліс — XVIII ғасырдағы ең ұзақ (14 жыл) көтеріліс.

Ұғымдар мен терминдер

Сырым Датұлы
Байбақты руының батыры, көтеріліс басшысы
Нұралы
Кіші жүз ханы, Әбілқайырдың ұлы, Ресейдің тірегі
Ішкі жақ
Қазақтарға мал айдауға тыйым салынған Жайық пен Еділ арасындағы жерлер

Тақырыпты талдау

Себептері

Жайықтың «ішкі» жағына көшуге тыйым, жайылымдар мен суаттардың тапшылығы.

Жайық казактарының шабуылдары мен тонаулары, адамдар мен малды тұтқындау.

Нұралы ханның ресейшіл саясаты мен озбырлығы.

Әлеуметтік негізі мен барысы

Негізгі күш — Кіші жүздің шаруалары мен батырлары, старшындардың бір бөлігі.

1783–1785: шептер мен казак бекеттеріне шабуылдар. 1786: Нұралы Уфаға қашады, Игельстром хан билігін жазалаулармен (шекаралық соттармен) алмастыруға тырысады.

1790 жылдар: Ресей жаңа хандар тағайындайды, Сырым оларға қарсы тұрады. 1797 жылы оның жақтастары Есім ханды өлтірді. Сырым Хиуаға кетуге мәжбүр болды.

Нәтижелері

Нұралы билігінен айырылды, хандардың жағдайы әлсіреді. Көтеріліс хан билігінің және отарлық жүйенің терең дағдарысын көрсетті.

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • Сырым — Кіші жүз, 1783–1797.
  • Сырым Ресейге де, Нұралы ханға да қарсы шықты.
  • Исатай мен Махамбетпен (Бөкей Ордасы, 1836–1838) шатастырмаңыз.

Есте сақта

Сырым: 14 жыл (1783–1797), Нұралы қуылды (1786), соңы Хиуада.

Өзіңді тексер

1. Сырым Датұлы қай ханға қарсы шықты?
  1. Әбілқайырға
  2. Нұралыға
  3. Жәңгірге
  4. Абылайға
Жауабын көрсету

Нұралыға Әбілқайырдың ұлы Нұралы ханға.

2. Сырым көтерілісінің жылдары:
  1. 1783–1797
  2. 1836–1838
  3. 1837–1847
  4. 1856–1857
Жауабын көрсету

1783–1797 Көтеріліс 14 жылға созылды.

3. Көтерілістен кейін Сырым қайда кетті?
  1. Бұхараға
  2. Хиуаға
  3. Қоқанға
  4. Жоңғарияға
Жауабын көрсету

Хиуаға Ол 1802 жылы Хиуада қайтыс болды.

Байланысты тақырыптар

22. Ресей империясының отаршылдық саясаты24. 1822–1824 жылдардағы реформалар26. Бөкей ордасындағы көтеріліс 1836–1838

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика