Екінші дүниежүзілік соғыс: себептері
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
Екінші дүниежүзілік соғыс Версаль-Вашингтон жүйесінің әлсіздігінен туды: жеңілген және өкпелі елдер (Германия, Италия, Жапония) әлемді қайта бөлуге ұмтылды. 1930 жылдары басқыншылар шарттарды бірте-бірте бұзды — Жапония Маньчжурияны, Италия Эфиопияны басып алды, Германия Рейн аймағына әскер кіргізіп, Австрия мен Судетті қосып алды, — ал Англия мен Франция «тыныштандыру» саясатымен жауап берді. КСРО алға тартқан ұжымдық қауіпсіздік идеясы жүзеге аспады; 1938 жылғы Мюнхен келісімі мен 1939 жылғы кеңес-герман пактісі Гитлерге соғысқа жол ашты. Германия КСРО-ға шабуыл жасағаннан кейін «Үлкен үштік» бастаған антигитлерлік коалиция қалыптасты, ал Ленд-лиз заңы оны экономикалық тұрғыдан байланыстырды.Қарапайым тілмен
«Тыныштандыру» саясаты бұзақыны басқалардың затын беріп жұбатуға ұқсайды: ол әр жолы көбірек талап етеді, ақырында төбелес бастайды.
Өкпе және реванш
Германия Версаль бітімін әділетсіз деп санап, жоғалтқанын қайтаруды армандады. Италия мен Жапония аз алғанына наразы болды.
Ұлттар Лигасы дәрменсіз
Ұлттар Лигасының әскері болмады. Жапония мен Германия 1933 жылы одан жай ғана шығып кетті, ал Италияға қарсы санкциялар нәтиже бермеді.
Басқыншыға жол беру
Англия мен Франция Гитлер тойып, шығысқа, КСРО-ға қарсы бұрылады деп үміттенді. Мюнхенде (1938) олар оған Чехословакияның Судетін берді.
Басқыншыларға қарсы одақ
Соғыс басталғанда кешегі бәсекелестер — КСРО, Ұлыбритания және АҚШ антигитлерлік коалицияға бірікті. Оның көшбасшылары — «Үлкен үштік».
Басты даталар
- 1931 ж.Жапонияның Маньчжурияны (Солтүстік-Шығыс Қытай) басып алуы
- 1933 ж.Жапония мен Германияның Ұлттар Лигасынан шығуы
- 1935–1936 жж.Италияның Эфиопияға (Абиссинияға) басқыншылығы
- 1936 ж. наурызГерманияның әскерсіздендірілген Рейн аймағына әскер кіргізуі
- 1936 ж. қарашаГермания мен Жапонияның Антикоминтерндік пактісі (1937 жылы Италия қосылды)
- 1938 ж.Мюнхен келісімі.
- 1938 ж. наурызАншлюс — Австрияның Германияға қосылуы
- 1939 ж. наурызГерманияның Чехияны басып алуы, Богемия мен Моравия протекторатының құрылуы
- 1939 ж.Өзара шабуылдаспау туралы КСРО-Герман пактісі.
- 1941 ж. 11 наурызАҚШ-та Ленд-лиз туралы заңның қабылдануы
- 1942 ж. 1 қаңтарБіріккен Ұлттар декларациясы (26 мемлекет) — антигитлерлік коалицияның ресімделуі
Басты даталар (ЕНТ)
1938 жылғы қыркүйекте Мюнхенде Англия мен Франция Чехословакияның Судет облысын Германияға беруге келісті. Бұл «тыныштандыру» саясатының шыңы болды: Гитлер өзін ешкім тоқтатпайтынына көз жеткізіп, 1939 жылғы наурызда бүкіл Чехияны басып алды.
1939 жылғы 23 тамызда КСРО мен Германия Шығыс Еуропадағы ықпал аймақтарын бөлу туралы құпия хаттамасы бар шабуылдаспау туралы шартқа (Молотов — Риббентроп пактісі) қол қойды. Бір аптадан кейін Германия Польшаға шабуыл жасады.
Ұғымдар мен терминдер
- Версаль-Вашингтон жүйесі
- Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль (1919) және Вашингтон (1921–1922) шарттарымен құрылған халықаралық қатынастар жүйесі.
- Реваншизм
- Жеңілген елдің реванш алуға — жоғалтқан аумақтарын қайтаруға және соғыс қорытындыларын қайта қарауға ұмтылуы.
- «Тыныштандыру» саясаты
- Соғыстан аулақ болу үмітімен басқыншыға (ең алдымен Англия мен Францияның Германияға) жол беру саясаты.
- Аншлюс
- Нем. Anschluss — қосып алу: 1938 жылғы наурызда Австрияның Германия құрамына енгізілуі.
- Антикоминтерндік пакт
- Германия мен Жапонияның (1936 ж., кейін Италияның) Коминтернге қарсы күрес туралы келісімі; іс жүзінде басқыншылардың одағы.
- Ленд-лиз
- Ағылш. lend — қарызға беру, lease — жалға беру: 1941–1945 жылдары АҚШ-тың одақтастарға қару-жарақ, техника, азық-түлік жеткізу жүйесі.
- «Үлкен үштік»
- Антигитлерлік коалиция көшбасшылары: Ф. Д. Рузвельт (АҚШ), У. Черчилль (Ұлыбритания), И. В. Сталин (КСРО).
Тақырыпты талдау
Версаль-Вашингтон жүйесінің дағдарысы 8 сынып
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін құрылған жүйе әділетсіз әрі берік емес еді. Германия аумақтарынан, әскерінен айырылып, репарация төледі; Италия өзін құр қалғандай сезінді; Жапония Азияда үстемдік етуді қалады; КСРО жүйені құруға мүлде қатыспады. Жеңімпаздар — Англия мен Франция әлсіреді, ал АҚШ оқшаулануға кетті. 1929–1933 жылдардағы әлемдік экономикалық дағдарыс Германияда нацистерді билікке әкеліп, Жапонияда әскерилерді күшейтті.
Ұлттар Лигасы дәрменсіз болып шықты: оның қарулы күштері болмады, шешімдер бірауыздан қабылданды. 1933 жылы одан Жапония (Маньчжурияны басып алуы айыпталғаннан кейін) және Германия (қарулануда теңсіздік сылтауымен), 1937 жылы Италия шықты. Осылайша соғыс ошақтары пайда болды: Қиыр Шығыста (Жапония) және Еуропада (Германия).
Жапонияның, Италияның және Германияның басқыншылығы 8 сынып
Жапония 1931 жылы Маньчжурияны басып алып, Маньчжоу-го қуыршақ мемлекетін құрды, ал 1937 жылы Қытайға қарсы ауқымды соғыс бастады. Италия 1935–1936 жылдары Эфиопияны басып алды; Ұлттар Лигасы оған экономикалық санкциялар жариялады, бірақ мұнай сатуға тыйым салынбағандықтан, олар әсер етпеді.
Германия реваншистік ұрандармен әрекет етті. 1935 жылы ол жалпыға бірдей әскери міндеткерлік енгізіп, Версаль шартын бұзды. 1936 жылғы наурызда герман әскерлері әскерсіздендірілген Рейн аймағына кірді — Англия мен Франция жауап бермеді. 1936 жылы «Берлин — Рим осі» қалыптасып, Германия мен Жапония Антикоминтерндік пактіге қол қойды (Италия 1937 жылы қосылды). 1938 жылғы наурызда Австрияның аншлюсы болды.
Ұжымдық қауіпсіздік және «тыныштандыру»: Мюнхен 8 сынып
КСРО ұжымдық қауіпсіздік жүйесін — бәрін бірлесіп басқыншыға тойтарыс беруге міндеттейтін шарттарды ұсынды. Кеңес-француз және кеңес-чехословак өзара көмек шарттары жасалды (1935). Бірақ Англия (Н. Чемберлен) мен Франция (Э. Даладье) үкіметтері «тыныштандыру» саясатына көбірек сенді: олар жаңа соғысты қаламады және Гитлердің басқыншылығын шығысқа бағыттаймыз деп үміттенді.
«Тыныштандырудың» шыңы 1938 жылғы 29–30 қыркүйектегі Мюнхен келісімі болды: Чемберлен, Даладье, Гитлер және Муссолини Чехословакия мен КСРО-ның қатысуынсыз Судет облысын Германияға беру туралы шешті. Чемберлен «біздің ұрпаққа бейбітшілік» әкелдім деп мәлімдеді, бірақ 1939 жылғы наурызда Германия бүкіл Чехияны басып алды. Мюнхен басқыншыға бәрі рұқсат екенін көрсетті.
Молотов — Риббентроп пактісі және соғыстың басталуы 8 сынып
1939 жылдың жазында Мәскеуде КСРО, Англия және Франция арасында әскери одақ туралы келіссөздер жүрді, бірақ батыс делегацияларының өкілеттігі болмады, ал Польша Қызыл Армияны өткізуден бас тартты. Бір мезгілде Германия КСРО-ға келісім ұсынды. 1939 жылғы 23 тамызда сыртқы істер министрлері В. М. Молотов пен И. Риббентроп 10 жыл мерзімге шабуылдаспау туралы шартқа қол қойды. Құпия хаттама ықпал аймақтарын бөлді: Шығыс Польша, Балтық елдері, Финляндия және Бессарабия КСРО аймағына кетті.
Пакт Гитлерге тылын қамтамасыз етті, 1939 жылғы 1 қыркүйекте Германия Польшаға шабуыл жасады. 3 қыркүйекте Англия мен Франция Германияға соғыс жариялады — Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. 1940 жылы Германия, Италия және Жапония әлемді бөлу туралы Үштік (Берлин) пактісін жасасты.
Антифашистік коалиция, Ленд-лиз және «Үлкен үштік» 8 сынып
1941 жылғы 11 наурызда АҚШ Конгресі Ленд-лиз туралы заң қабылдады: президент қорғанысы АҚШ үшін маңызды елдерге қару мен материалдарды қарызға немесе жалға беру құқығын алды. Алдымен көмек Ұлыбританияға, 1941 жылдың күзінен КСРО-ға барды. Иран, Мурманск және Аляска арқылы КСРО-ға ұшақтар, танктер, 400 мыңға жуық автокөлік (атақты «студебеккерлер»), азық-түлік, жарылғыш заттар келді; түрлі бағалаулар бойынша бұл кеңестік әскери өндірістің шамамен 4%-ы, бірақ кейбір түрлері бойынша (автокөлік, байланыс) өте маңызды үлес.
Германия КСРО-ға шабуыл жасағаннан кейін Черчилль мен Рузвельт қолдау білдірді. 1941 жылғы 12 шілдеде бірлескен іс-қимыл туралы кеңес-британ келісіміне қол қойылды, 1941 жылғы тамызда Рузвельт пен Черчилль соғыс мақсаттары туралы Атлант хартиясын жариялады, оған КСРО қосылды. 1942 жылғы 1 қаңтарда 26 мемлекет Біріккен Ұлттар декларациясына қол қойды — антигитлерлік коалиция түпкілікті ресімделді.
Коалиция көшбасшылары — «Үлкен үштік»: Ф. Д. Рузвельт (АҚШ), У. Черчилль (Ұлыбритания), И. В. Сталин (КСРО). Олар Тегеран (1943), Ялта (1945) конференцияларында кездесті; Потсдамда (1945) АҚШ атынан Г. Трумэн, Ұлыбритания атынан алдымен Черчилль, кейін К. Эттли қатысты. Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары — басқыншылардың талқандалуы, БҰҰ-ның құрылуы, жаңа Ялта-Потсдам жүйесі және әлемнің екі лагерьге бөлінуі (29–31-тақырыптар).
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- Мюнхенге (1938) Англия, Франция, Германия және Италия қол қойды — КСРО мен Чехословакия шақырылмады.
- Аншлюс — Австрия (1938 ж. наурыз), ал Судет — Чехословакия (Мюнхен, 1938 ж. қыркүйек). Шатастырмаңыз.
- Антикоминтерндік пакт (1936) — Германия мен Жапония; Үштік пакт (1940) — Германия, Италия, Жапония.
- Ленд-лиз АҚШ-та 1941 жылғы наурызда, КСРО-ға шабуылдан бұрын қабылданды; КСРО бағдарламаға кейінірек, 1941 жылдың күзінде енгізілді.
Есте сақта
Маньчжурия 1931 → Лигадан шығу 1933 → Эфиопия 1935 → Рейн 1936 → Австрия мен Мюнхен 1938 → Чехия мен пакт 1939 → соғыс; қарсы — «Үлкен үштік» коалициясы мен Ленд-лиз.
Өзіңді тексер
- Германия мен Жапония
- Италия мен Испания
- АҚШ пен Англия
- КСРО мен Франция
Жауабын көрсету
Германия мен Жапония Жапония — Маньчжурияны басып алуы айыпталғаннан кейін, Германия — Гитлер билікке келгеннен кейін.
- Польшаның бөлінуін
- Австрияның Германияға қосылуын
- Рейн аймағының басып алынуын
- Чехияның жаулап алынуын
Жауабын көрсету
Австрияның Германияға қосылуын Аншлюс — 1938 жылғы наурызда Австрияның Германия құрамына енгізілуі.
- И. В. Сталин
- Ф. Д. Рузвельт
- Н. Чемберлен
- У. Черчилль
Жауабын көрсету
Н. Чемберлен Англия премьері Чемберлен Мюнхен келісіміне қол қойып, жол беру бейбітшілікті сақтайды деп сенді.
- Ұлыбритания
- КСРО
- Франция
- АҚШ
Жауабын көрсету
АҚШ АҚШ Конгресі заңды 1941 жылғы 11 наурызда қабылдады.
- Ф. Д. Рузвельт
- Ш. де Голль
- У. Черчилль
- И. В. Сталин
Жауабын көрсету
Ш. де Голль Де Голль «Еркін Францияны» басқарды, бірақ «Үлкен үштікке» кірмеді.