Солтүстік Америка отарлары және АҚШ-тың құрылуы
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
1607 жылдан бастап ағылшындар Солтүстік Американың Атлант жағалауында 13 отар құрды: Солтүстікте фермерлік, сауда мен мануфактуралар, Оңтүстікте құл еңбегіне негізделген плантациялар дамыды. Жетіжылдық соғыстан кейін Англия жаңа салықтар енгізгенде, отаршылар көтерілді; 1776 жылы 4 шілдеде Тәуелсіздік декларациясы қабылданды, ал соғыстағы жеңістен (1775–1783) және 1787 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін жаңа мемлекет — АҚШ пайда болды. XIX ғасырда «айқын болашақ» ұранымен АҚШ Тынық мұхитқа дейін кеңейіп, Монро доктринасын жариялады және Қиыр Шығыста белсенді саясат жүргізіп, Жапонияны «ашты» (1853–1854). Өнеркәсіпті Солтүстік пен құлиеленуші Оңтүстік арасындағы қайшылық 1861–1865 жылдардағы азамат соғысына, Солтүстіктің жеңісіне және құлдықтың жойылуына әкелді. Соғыстан кейін АҚШ қарқынды өнеркәсіптік өрлеуді бастан кешіріп, XIX ғасырдың соңында өнеркәсіп өндірісінің көлемі бойынша әлемде бірінші орынға шықты.Қарапайым тілмен
Ата-анасынан алыста өскен балалар бір күні: «Біз төлейміз, бірақ бізден сұрамайды — ендеше өз бетімізше өмір сүреміз», — дейді; отарлар осылай АҚШ-қа айналды.
Отарлар
Ағылшындар Америкаға жер мен діни бостандық іздеп қоныс аударды. Солтүстік — фермалар мен кемелер, Оңтүстік — құлдар еңбек еткен плантациялардағы темекі мен мақта.
Тәуелсіздік
Отаршылардың ұраны: «Өкілдіксіз салық жоқ». 1776 жылы — Тәуелсіздік декларациясы, 1783 жылы Англия АҚШ-ты мойындады.
Батысқа қарай өсу
Луизиана мен Алясканы сатып алып, Мексикадан Калифорнияны тартып алды, «айқын болашаққа» — бүкіл құрлықты алу құқығына сенді.
Солтүстік Оңтүстікке қарсы
1861–1865 жылдары Линкольн басқарған Солтүстік құлиеленуші Оңтүстікті жеңді, құлдық жойылып, өнеркәсіптік жарыс басталды.
Басты даталар
- 1607 ж.Солтүстік Америкадағы ағылшындардың алғашқы тұрақты қонысы Джеймстаунның (Виргиния) негізі қаланды.
- 1620 ж.«Мэйфлауэрдің» келуі, «қажы-әкелердің» Плимутты негіздеуі
- 1773 ж., 16 желтоқсан«Бостон шай кеші»
- 1775 ж.Лексингтон мен Конкорд шайқастары — Тәуелсіздік соғысының басталуы
- 1776 ж., 4 шілдеАҚШ-тың құрылуын жариялаған Тәуелсіздік Декларациясының қабылдануы.
- 1783 ж.Париж (Версаль) бітімі: Англияның АҚШ тәуелсіздігін мойындауы
- 1787 ж.АҚШ Конституциясының қабылдануы.
- 1803 ж.Луизиананың Франциядан сатып алынуы
- 1823 ж.АҚШ-та «Монро доктринасының» жариялануы.
- 1846–1848 жж.Америка-мексика соғысы: Калифорния мен Нью-Мексиконың қосылуы
- 1853 ж.Коммодор М. Перри эскадрасының Жапония жағалауына келуі
- 1854 ж.Бірінші жапон-американ келісімшартына қол қойылуы.
- 1861–1865 жж.АҚШ-тағы азамат соғысы.
- 1862 ж.Гомстедтер туралы заң (Гомстед-акт)
- 1863 ж., 1 қаңтарЛинкольннің құлдарды азат ету туралы прокламациясы
- 1867 ж.Алясканың Ресейден сатып алынуы
Басты даталар (ЕНТ)
Джеймстаунды Виргиния компаниясының отаршылары Джеймс өзенінің бойында негіздеді. Отар сатуға темекі өсірудің арқасында аман қалды; одан болашақ АҚШ — 13 ағылшын отарының тарихы басталды.
Екінші Континенттік конгресс Т. Джефферсон жазған Декларацияны қабылдады. Ол 13 отардың тәуелсіздігін және адамның өмір сүруге, бостандыққа және бақытқа ұмтылуға табиғи құқықтарын жариялады. 4 шілде — АҚШ-тың Тәуелсіздік күні.
Филадельфияда қабылданған Конституция билік заң шығарушы (Конгресс), атқарушы (президент) және сот (Жоғарғы сот) тармақтарына бөлінген федеративтік президенттік республика құрды. Бұл әлемдегі қолданыстағы ең көне жазбаша конституция.
Президент Джеймс Монро еуропалық державалар Америка мемлекеттерінің істеріне араласпауы тиіс, ал АҚШ Еуропа істеріне араласпайды деп жариялады. «Америка — американдықтар үшін» ұраны іс жүзінде АҚШ-тың Латын Америкасындағы ықпалын негіздеді.
Коммодор Перридің «қара кемелері» келгеннен кейін Жапония Канагава шартына қол қойып, америкалық кемелер үшін екі портты ашты. Бұл оқшаулану саясатын тоқтатып, Батыс елдерімен жасалған тең емес шарттар тізбегінің біріншісі болды.
Құлдық туралы даудан туған өнеркәсіпті Солтүстіктің құлиеленуші Оңтүстікке (Конфедерацияға) қарсы соғысы. Линкольн басқарған Солтүстік жеңді, құлдық 13-түзетумен жойылып, елдің бірлігі сақталды.
Ұғымдар мен терминдер
- Тәуелсіздік декларациясы
- АҚШ тәуелсіздігін және адамның табиғи құқықтарын жариялаған 1776 ж. 4 шілдедегі құжат (авторы — Т. Джефферсон)
- «Айқын болашақ»
- АҚШ-қа бүкіл Солтүстік Америка құрлығына таралу жоғарыдан жазылған деген XIX ғ. идеясы
- Монро доктринасы
- АҚШ сыртқы саясатының қағидаты (1823): «Америка — американдықтар үшін» — Еуропаның Америка істеріне араласуына жол бермеу
- Плантация
- АҚШ Оңтүстігіндегі құлдар темекі, күріш, мақта өсірген ірі шаруашылық
- Аболиционизм
- Құлдықты жою үшін қозғалыс
- Гомстед
- 1862 ж. заң бойынша азамат Батыста тегін дерлік алатын жер учаскесі (160 акр)
- Трест
- Кәсіпорындарды бірыңғай басқаруға біріктіретін монополия нысаны
Тақырыпты талдау
Солтүстік Америкадағы Британ отарлары 7 сынып
Алғашқы тұрақты қоныс Виргиниядағы Джеймстаун болды (1607). 1620 жылы «Мэйфлауэр» кемесімен діни қуғыннан қашқан пуритандар — «қажы-әкелер» келді; олар Плимутты негіздеп, өзін-өзі басқару туралы «Мэйфлауэр келісімін» жасасты. 1733 жылға қарай (Джорджия) 13 отар құрылды.
Отаршылар жер, діни бостандық және байу мүмкіндігі үшін келді. Отарлардың сайланбалы ассамблеялары (жиналыстары) болды, бірақ губернаторларды король тағайындады. Байырғы тұрғындар — үндістердің жерлері басып алынып, үндістердің өздері батысқа ығыстырылды.
Отар елдердің әлеуметтік-экономикалық дамуы 7 сынып
Солтүстік отарлар (Жаңа Англия) — шағын фермалар, балық аулау, кеме жасау, сауда, мануфактуралар; мұнда буржуазия қалыптасты. Орталық отарлар (Нью-Йорк, Пенсильвания) — «астық қамбасы», дән өсіру. Оңтүстік отарлар (Виргиния, Каролиналар, Джорджия) — темекі, күріш, индиго, кейін мақта плантациялары, оларда қара нәсілді құлдар еңбек етті (алғашқылары Виргинияға 1619 жылы әкелінді).
Англия отарларды шикізат көзі және өткізу нарығы ретінде қарастырды: кейбір өндірістерді дамытуға және басқа елдермен сауда жасауға тыйым салды. Ортақ ағылшын тілі бар біртұтас халыққа айналып келе жатқан отаршылар бұл шектеулерге барған сайын наразы болды.
Отарлар трансатлантикалық «үшбұрышты сауданың» бөлігі болды: Еуропадан Африкаға мата, қару, ром; Африкадан Америкаға құлдар (құлдардың едәуір бөлігі қырылған «орта жол»); Америкадан Еуропаға қант, темекі, мақта тасылды. XVI–XIX ғасырларда Африкадан шамамен 12 миллион адам әкетілді. Англия құл саудасына 1807 жылы, АҚШ құл әкелуге 1808 жылдан тыйым салды.
Тәуелсіздік үшін күрес және АҚШ-тың құрылуы 7 сынып
Себептері: Жетіжылдық соғыстан кейін Англия Аппалачтан арғы жаққа қоныс аударуға тыйым салып (1763), жаңа салықтар — елтаңба алымын (1765), шайға баж енгізді. Отаршылар «Өкілдіксіз салық жоқ» ұранын көтерді (британ парламентінде олардың депутаттары болмады). 1773 жылы 16 желтоқсанда Бостонда отаршылар ағылшын шайының жүгін теңізге лақтырды — «Бостон шай кеші».
1774 жылы Континенттік конгресс жиналды, 1775 жылы Лексингтон мен Конкорд маңында шайқастар басталды; армияның бас қолбасшысы Джордж Вашингтон болды. 1776 жылы 4 шілдеде Конгресс Томас Джефферсон жазған Тәуелсіздік декларациясын қабылдады: барлық адамдар тең болып жаратылған және өмір сүруге, бостандыққа және бақытқа ұмтылуға ажырамас құқықтары бар; егер үкімет бұл құқықтарды бұзса, халық оны құлатуға құқылы. Бұл адам құқықтарын мемлекеттің негізі деп жариялаған әлемдегі алғашқы құжат болды.
Саратогадағы жеңіс (1777) Франциямен одаққа (1778) әкелді; 1781 жылы ағылшындар Йорктаунда берілді. 1783 жылғы Париж (Версаль) бітімі бойынша Англия АҚШ тәуелсіздігін мойындады. 1787 жылғы Конституция билік тармақтары бөлінген (Конгресс, президент, Жоғарғы сот) федеративтік президенттік республика орнатты; 1789 жылы Вашингтон бірінші президент болды, 1791 жылы «Құқықтар туралы билль» — алғашқы он түзету қабылданды. Бірақ Оңтүстікте құлдық сақталды.
АҚШ-тың күшеюі: «айқын болашақ», аумақтың өсуі, Қиыр Шығыс 7 сынып
XIX ғасырда АҚШ аумағы бірнеше есе өсті: 1803 жылы Наполеоннан Луизиана, 1819 жылы Испаниядан Флорида сатып алынды, 1845 жылы Техас қосылды, Мексикамен соғыстан (1846–1848) кейін — Калифорния мен Нью-Мексико, Англиямен шарт бойынша — Орегон (1846), 1867 жылы Ресейден Аляска сатып алынды. Батысты игеру Калифорниядағы «алтын безгегімен» (1848–1849) және үндістерді резервацияларға күштеп көшірумен («Көз жас жолы», 1830 жж.) қатар жүрді.
Экспансияның идеологиясы «айқын болашақ» идеясы болды (журналист Джон О’Салливан, 1845): американдықтарға өз бостандығы мен билігін бүкіл құрлыққа таратуды тағдырдың өзі жазған-мыс. Монро доктринасы (1823) Американы АҚШ мүдделерінің аймағы деп жариялады.
Қиыр шығыстық саясат: АҚШ Қытай мен Жапония нарықтарына ұмтылды. 1844 жылы Қытаймен алғашқы шарт жасалды. 1853 жылы коммодор Мэтью Перри эскадрасы («қара кемелер») Эдо шығанағына келіп, Жапонияны ашуды талап етті; 1854 жылы Канагава шартына, ал 1858 жылы тең емес сауда шартына қол қойылды. «Жапонияны ашу» Токугава сегунатын әлсіретіп, Мэйдзи реформаларына әкелді. 1898 жылы АҚШ Гавайиді қосып алды және Испаниямен соғыстан кейін Филиппинді алды, ал 1899 жылы Қытайда «ашық есік» саясатын ұсынды.
1861–1865 жылдардағы азамат соғысы және құлдықтың жойылуы 7 сынып
Себептері: Солтүстік — өнеркәсіпті, жалдамалы еңбекке негізделген, импортқа жоғары баж салуды жақтады; Оңтүстік — аграрлық, плантациялық, құл еңбегіне негізделген, еркін сауданы жақтады. Басты дау — жаңа батыс штаттарында құлдық болады ма, жоқ па. Аболиционистер қозғалысы өсті, Гарриет Бичер-Стоудың «Том ағайдың лашығы» (1852) романы зор ықпал етті. 1854 жылы құлдықтың таралуына қарсы шыққан Республикалық партия құрылды.
Республикашыл Авраам Линкольннің президент болып сайлануы (1860) сылтау болды: 11 оңтүстік штат Одақтан шығып, Конфедерация құрды (президенті Джефферсон Дэвис, астанасы Ричмонд). Соғыс 1861 жылы сәуірде Самтер фортын атқылаудан басталды. Алғашында генерал Роберт Ли басқарған оңтүстіктіктер жеңіп жүрді, бірақ Солтүстік экономикалық тұрғыдан күштірек еді.
Бетбұрыс: Гомстед-акт (1862) фермерлерді Солтүстік жағына тартты; құлдарды азат ету туралы прокламация (1863 жылы 1 қаңтарда күшіне енді) соғысты бостандық үшін күреске айналдырды, Солтүстік армиясына қара нәсілділер барды. 1863 жылы шілдеде солтүстіктіктер Геттисбергте жеңді, генерал Шерман «теңізге жорық» жасады (1864), ал 1865 жылы сәуірде генерал Ли Улисс Грантқа берілді. Көп ұзамай Линкольн өлтірілді. Конституцияға 13-түзету (1865) бүкіл АҚШ-та құлдықты жойды.
Өнеркәсіптің өркендеуі және әлеуметтік-экономикалық даму 7 сынып
Соғыстан кейін АҚШ жедел индустрияланды: 1869 жылы алғашқы трансконтиненттік темір жол аяқталды, Батыс пен оның ресурстары игерілді, елге Еуропадан миллиондаған иммигрант келді. Беллдің (телефон, 1876) және Эдисонның (қыздыру шамы, 1879) өнертабыстары техникалық прогрестің символына айналды.
Ірі монополия-тресттер пайда болды: Джон Рокфеллердің мұнай тресті («Стандард Ойл»), Эндрю Карнегидің болат құю тресті, Джон Морганның банк тресті. Олардың шексіз билігіне қарсы Шерманның антитрестік заңы (1890) қабылданды. Жұмысшылар Американдық еңбек федерациясын құрды (1886); 1 Мамыр мерекесі 1886 жылғы 1 мамырдағы Чикаго ереуілінен бастау алады.
XIX ғасырдың соңында АҚШ өнеркәсіп өндірісінің көлемі бойынша әлемде бірінші орынға шықты. Алайда Оңтүстікте Қайта құрудан (1865–1877) кейін бұрынғы құлдар құқықсыз қалды: сегрегация туралы заңдар, нәсілшіл ку-клукс-клан ұйымы әрекет етті.
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- Тәуелсіздік декларациясы — 1776 ж. (Джефферсон), АҚШ Конституциясы — 1787 ж., АҚШ-тың «Құқықтар туралы биллі» — 1791 ж. Оны 1689 жылғы ағылшын «Құқықтар туралы биллімен» шатастырмаңыз.
- АҚШ-тың бірінші президенті — Джордж Вашингтон; азамат соғысы жылдарындағы президент — Авраам Линкольн; Джефферсон Дэвис — оңтүстік Конфедерацияның президенті.
- Солтүстік — өнеркәсіп және құлдыққа қарсылар, Оңтүстік — плантациялар мен құлдық. Солтүстік жеңді.
- Жапонияны еуропалықтар емес, америкалық коммодор Мэтью Перри «ашты» (1853–1854); Канагава шарты — 1854 ж.
Есте сақта
1607 Джеймстаун → 1773 шай кеші → 1776 Декларация → 1783 мойындау → 1787 Конституция → 1823 Монро → 1854 Жапония → 1861–1865 соғыс → 13-түзету.
Өзіңді тексер
- Джордж Вашингтон
- Томас Джефферсон
- Авраам Линкольн
- Бенджамин Франклин
Жауабын көрсету
Томас Джефферсон 1776 жылғы Декларация мәтінін Томас Джефферсон жазды.
- «Америка — американдықтар үшін»
- «Өкілдіксіз салық жоқ»
- «Бостандық, теңдік, бауырластық»
- «Жер — оны өңдейтіндерге»
Жауабын көрсету
«Өкілдіксіз салық жоқ» Отаршылардың британ парламентінде депутаттары болмады, сондықтан олар оның салықтарын төлеуден бас тартты.
- құлдықтың жойылуын
- АҚШ-тың бүкіл құрлыққа аумақтық экспансиясын
- Франциямен одақты
- АҚШ-тың Еуропадан оқшаулануын
Жауабын көрсету
АҚШ-тың бүкіл құрлыққа аумақтық экспансиясын Ол Техасты, Калифорнияны, Орегонды қосып алуды негіздеу үшін пайдаланылды.
- Тәуелсіздік декларациясы
- Гомстед-акт
- Конституцияға 13-түзету
- Монро доктринасы
Жауабын көрсету
Конституцияға 13-түзету 13-түзету 1865 жылы, Солтүстік жеңгеннен кейін қабылданды.
- Коммодор Мэтью Перри
- Генерал Улисс Грант
- Адмирал Нельсон
- Президент Монро
Жауабын көрсету
Коммодор Мэтью Перри Перри эскадрасы 1854 жылғы Канагава шартына қол қойдырды.