Бірінші дүниежүзілік соғыс: себептері мен салдары

Тақырыпты талдау

XX ғасырдың басындағы әлем және қарама-қайшылықтардың шиеленісуі 8 сынып

1900 жылға қарай әлем іс жүзінде бөлініп болды: Ұлыбритания ең ірі отарлық империяға ие болды, Францияның да орасан зор отарлары болды, Ресей Солтүстік Еуразияны бақылады. Германия мен АҚШ өнеркәсіп жөнінен Англияны тез басып озды, бірақ Германия отарларды бөлісуге кешікті. Осыдан басты қайшылықтар туды: ағылшын-герман (флот, отарлар, нарықтар), франко-герман (Эльзас пен Лотарингия), орыс-герман және орыс-австрия (Балқан, бұғаздар, Бағдат темір жолы).

Халықаралық жағдайды дағдарыстар шиеленістірді: Марокко дағдарыстары (1905 және 1911), Босния дағдарысы (1908, Австрия-Венгрия Босния мен Герцеговинаны қосып алғанда) және Балқан соғыстары (1912–1913). Балқанды «Еуропаның оқ-дәрі қоймасы» деп атады.

Екі әскери блок 8 сынып

1882 жылы Бисмарк Германия, Австрия-Венгрия және Италияның Үштік одағын құрды. Жауап ретінде 1891–1893 жж. Франция-Ресей одағы қалыптасты. Ұлыбритания ұзақ уақыт «тамаша оқшаулануды» ұстанды, бірақ герман әскери-теңіз бағдарламасы оны Франциямен (1904 жылғы келісім) және Ресеймен (Иран, Ауғанстан және Тибеттегі ықпал ету аймақтарын бөлу туралы 1907 жылғы келісім) жақындасуға мәжбүрледі.

Осылайша Антанта қалыптасты. Соғыс барысында Германия мен Австрия-Венгрияға Осман империясы (1914) және Болгария (1915) қосылып, Төрттік одақты құрды. Ал Италия 1915 жылы аумақтар туралы уәде алып, Антанта жағына өтті; Антантаны сондай-ақ Жапония, Сербия, Бельгия, Румыния, АҚШ және Қытай қолдады.

1914–1916 жж. соғыстың сылтауы мен барысы 8 сынып

1914 жылғы 28 маусымда Сараевода серб ұлтшылы Гаврило Принцип Австрия тағының мұрагері эрцгерцог Франц Фердинандты өлтірді. Австрия-Венгрия 28 шілдеде Сербияға соғыс жариялады, Ресей жұмылдыруды бастады, Германия 1 тамызда Ресейге, 3 тамызда Францияға соғыс жариялады; 4 тамызда немістер Бельгияға басып кіргеннен кейін соғысқа Англия кірісті. Францияны тез талқандап, содан кейін Ресейді жеңу туралы германдық «Шлиффен жоспары» Марна шайқасында (1914 ж. қыркүйек) сәтсіздікке ұшырады: бұл кезде Шығыс Пруссияда орыс әскерлері шабуылдап, неміс күштерін өзіне аударды, бірақ Самсонов әскері талқандалды. Галиция шайқасында орыстар австриялықтарды жеңді.

1915 жыл: Германия басты соққыны шығысқа аударды, орыс әскері Польша мен Литваны тастап, шегінді («ұлы шегініс»); Ипр түбінде немістер алғаш рет хлорды қолданды; Антантаның Дарданелл операциясы сәтсіз аяқталды. 1916 жыл: Верден шайқасы («Верден еттартқышы») жыл бойы дерлік созылды, Соммада ағылшындар алғаш рет танктерді қолданды, ал оңтүстік-батыс майдандағы Брусилов бұзып өтуі Австрия-Венгрияны соғыстан шығара жаздады. Ютланд шайқасында британ флоты теңіздегі үстемдігін сақтап қалды.

Әскери техника, 1917–1918 жылдар және герман блогының жеңілуі 8 сынып

Соғыс «моторлар мен химия соғысына» айналды: пулеметтер мен ауыр артиллерия оны позициялық соғысқа айналдырды, газдар (хлор, иприт) газқағарды қажет етті, танктер, бомбалаушы және жойғыш ұшақтар, сүңгуір қайықтар, жалынатқыштар және радиобайланыс пайда болды. Соғысушы елдердің экономикасы әскери рельске көшті — «тауысу соғысы» жүрді.

1917 жылы Германия шектеусіз сүңгуір қайық соғысын жариялап, сәуірде соғысқа АҚШ кірді. Ресей революциялардан кейін соғыстан шықты (Брест бітімі, 1918 ж. наурыз). Немістердің 1918 жылғы көктемгі шабуылы сәтсіз аяқталды, ал тамызда Антанта «жүз күндік шабуылға» көшті. Герман блогының жеңілу себептері: екі майдандағы соғыс, адам және шикізат ресурстарының аздығы, британдық теңіз қоршауы мен аштық, АҚШ-тың соғысқа кіруі, Австрия-Венгрияның ыдырауы және Германиядағы Қараша революциясы. Алдымен Болгария, Түркия (Мудрос бітімі) және Австрия-Венгрия берілді, ал 1918 жылғы 11 қарашада Компьен орманында, маршал Ф. Фоштың штаб вагонында Германия бітімге қол қойды.

Париж конференциясы, Версаль және Ұлттар Лигасы 8 сынып

Париждегі конференцияны (1919 жылғы 18 қаңтарда ашылды) «үлкен үштік» — АҚШ президенті В. Вильсон, Ұлыбритания премьері Д. Ллойд Джордж және Франция премьері Ж. Клемансо жүргізді. Версаль шарты (1919 жылғы 28 маусым) бойынша Германия Францияға Эльзас пен Лотарингияны қайтарды, барлық отарларынан айырылды, әскері танктерсіз, авиациясыз және сүңгуір қайықтарсыз 100 мың адаммен шектелді, Рейн облысы демилитаризацияланды, Саар 15 жылға Ұлттар Лигасының басқаруына өтті, Данциг еркін қала болды; Германия соғысқа кінәлі деп танылып, репарация төлеуге міндеттелді. Германияның одақтастарымен Сен-Жермен (Австрия), Нейи (Болгария), Трианон (Венгрия) және Севр (Түркия) шарттары жасалды.

Әлем картасы өзгерді: Ресей, Германия, Австрия-Венгрия және Осман империялары ыдырады; Польша, Чехословакия, Сербтер, хорваттар және словендер корольдігі (Югославия), Австрия, Венгрия, Финляндия, Латвия, Литва, Эстония пайда болды. Бұрынғы герман отарлары мен Түркияның араб иеліктері мандаттық жүйе бойынша жеңімпаздардың басқаруына берілді: Ұлыбританияға — Ирак, Палестина, Трансиордания, Францияға — Сирия мен Ливан, Жапонияға — Тынық мұхит аралдары. Ұлттар Лигасының Жарғысы Версаль шартына енгізілді; ұйым 1920 жылы Женевада жұмысын бастады, бірақ АҚШ оған кірмеді, ал Лиганың өз әскері болмады.

Вашингтон конференциясы және жүйенің әлсіздігі 8 сынып

1921–1922 жж. Вашингтонда Қиыр Шығыс пен Тынық мұхит мәселелері шешілді. Төрт держава шарты (АҚШ, Англия, Франция, Жапония) олардың Тынық мұхиттағы иеліктеріне кепілдік беріп, ағылшын-жапон одағын тоқтатты. Бес держава шарты желілік флоттарды 5:5:3:1,75:1,75 арақатынасында шектеді (АҚШ, Англия, Жапония, Франция, Италия). Тоғыз держава шарты «ашық есік» қағидасын және Қытайдың тұтастығын бекітті; Жапония Шаньдунды Қытайға қайтарды.

Версаль-Вашингтон жүйесі қайшылықты әрі әлсіз болды: Германия қорланды, бірақ жойылмады — бұл реваншизмді тудырды; Кеңестік Ресей шеттетілді; АҚШ Ұлттар Лигасына кірмеді; Италия мен Жапония өздерін құр қалғандай сезінді; жаңа мемлекеттерде наразы ұлттық азшылықтар қалды (Чехословакия мен Польшадағы немістер, Румыниядағы венгрлер). Отарлар бостандық алмады. Мұның бәрі жиырма жылдан кейін Екінші дүниежүзілік соғысқа әкелді.