Геоэкономика негіздері
Спецификация бойынша не тексеріледі:
Бір минутта мәні
Геоэкономика елдердің әлемдегі мүдделеріне жету үшін экономиканы (сауда, ресурстар, көлік жолдары, инвестициялар, санкциялар) қалай пайдаланатынын зерттейді. Негізгі тақырыптар: халықаралық экономикалық интеграция (ЕО, ЕАЭО, АСЕАН, USMCA, МЕРКОСУР), халықаралық көлік дәліздері, энергетикалық қауіпсіздік, жеткізу тізбектері және мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі.Қарапайым тілмен
Егер геосаясат — әскерлер мен одақтар арқылы ықпал үшін ойналатын «шахмат» болса, геоэкономика — сол шахмат, тек фигуралары мұнай, газ құбырлары, порттар, несиелер мен сауда келісімдері.
Интеграция — «нарықтарды қосамыз»
Елдер баж салығын алып тастап, ортақ ережелер, кейде ортақ валюта (еуро) енгізеді. Мысал: ЕАЭО — Ресей, Қазақстан, Беларусь, Армения, Қырғызстан.
Көлік дәліздері — «ақша жолдары»
Жолды кім бақыласа, сол транзиттен табыс табады. Қазақстан — Қытай мен Еуропа арасындағы «құрлық көпірі».
Энергетикалық қауіпсіздік
Біреулерде мұнай мен газ бар, басқаларға олар қажет. Құбырлар (КҚК, Қазақстан — Қытай) елдерді ұзақ уақытқа байланыстырады.
Санкциялар және әртараптандыру
Бір сатып алушыға немесе бір бағытқа тәуелді болмау үшін елдер бірнеше бағыт іздейді — сондықтан Қазақстан Транскаспий бағытын дамытады.
Ұғымдар мен терминдер
- Геоэкономика
- Сыртқы саяси мүдделерге жету үшін экономикалық құралдарды пайдалану
- Интеграция
- Елдер экономикаларының жақындасуы және бірігуі
- Кедендік одақ
- Іштей баж салығының жойылуы және үшінші елдерге бірыңғай кедендік тариф
- Транзит
- Жүктерді елдің аумағы арқылы тасымалдау
- Әртараптандыру
- Тәуекелді азайту үшін салалар, нарықтар немесе бағыттар жиынын кеңейту
Тақырыпты талдау
Халықаралық экономикалық интеграция 9–10 сынып
Интеграция сатылары: еркін сауда аймағы → кедендік одақ → ортақ нарық → экономикалық одақ → толық интеграция (валюталық және саяси одақ).
Бірлестіктер: ЕО (27 ел, оның 21-інде еуро), ЕАЭО (2015: Ресей, Қазақстан, Беларусь, Армения, Қырғызстан), АСЕАН (Оңтүстік-Шығыс Азия), USMCA (бұрынғы НАФТА: АҚШ, Канада, Мексика), МЕРКОСУР (Бразилия, Аргентина, Уругвай, Парагвай), АТЭЫ, ОПЕК (мұнай экспорттаушылар; Қазақстан — ОПЕК+ қатысушысы).
Халықаралық көлік дәліздері 9–11 сынып
Қазақстан арқылы: «Батыс Еуропа — Батыс Қытай» (автожол), Транскаспий халықаралық көлік бағыты — Орта дәліз (Қытай — Қазақстан — Каспий — Әзербайжан — Грузия — Түркия — Еуропа), «Солтүстік — Оңтүстік» дәлізі (Ресей — Қазақстан — Түрікменстан — Иран), Трансазиялық темір жол.
Негізгі тораптар: Қытаймен шекарадағы Достық пен Алтынкөл (Қорғас), Каспийдегі Ақтау және Құрық порттары. Құбырлар: КҚК (Теңіз — Новороссийск), Атасу — Алашанькоу (Қытайға мұнай), Орталық Азия — Қытай газ құбыры.
Экономикалық қауіпсіздік 10–11 сынып
Қауіптер: шикізат экспорты мен мұнай бағасына, бір транзит бағытына, азық-түлік пен технология импортына тәуелділік. Шаралар: экономика мен бағыттарды әртараптандыру, ҚР Ұлттық қоры (мұнай табысын жинау), өңдеу өнеркәсібін дамыту, азық-түлік қауіпсіздігі.
Шешімі бар есеп мысалдары
- Бұл Ресей арқылы өтетін солтүстік бағытқа балама.
- Транзиттен табыс, Ақтау мен Құрық порттарының жүктемесі, бір жолға тәуелділік тәуекелінің азаюы.
- ЕСА — қатысушылар арасында баж жоқ, бірақ үшінші елдерге бажды әр ел өзі шешеді.
- КО — оған қоса бірыңғай сыртқы тариф.
ҰБТ-дағы жиі қателіктер
- ЕАЭО 2015 жылы құрылды; Қазақстан — құрушы мүше.
- Қазақстан ОПЕК+ қатысушысы, бірақ ОПЕК мүшесі емес.
- USMCA НАФТА-ны алмастырды (2020).
Есте сақта
Интеграция: ЕСА → КО → ортақ нарық → экономикалық одақ. Қазақстан — Қытай мен Еуропа арасындағы транзиттік көпір.
Өзіңді тексер
- Қазақстан
- Беларусь
- Өзбекстан
- Армения
Жауабын көрсету
Өзбекстан Өзбекстан — бақылаушы.
- Каспий теңізі арқылы
- Солтүстік Мұзды мұхит арқылы
- Парсы шығанағы арқылы
- Тек Қара теңіз бен Босфор арқылы
Жауабын көрсету
Каспий теңізі арқылы Ақтау/Құрық — Баку порттары арқылы.
- Ақтау
- Новороссийск
- Баку
- Алашанькоу
Жауабын көрсету
Новороссийск Каспий құбыр консорциумы.
- Еркін сауда аймағы
- Кедендік одақ
- Экономикалық және валюталық одақ
- Ортақ нарық
Жауабын көрсету
Экономикалық және валюталық одақ Мысалы — еуроаймақ.