Тақырып 17

Полимерлер, жаңа материалдар, мұнай

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Полимерлену және поликонденсацияПластмассалар, каучуктер, талшықтарМұнай және оны өңдеуКрекинг және риформинг

Бір минутта мәні

Полимерлерді екі тәсілмен алады: полимерлену (еселі байланысы бар молекулалардың жанама заттар бөлінбей қосылуы) және поликонденсация (су немесе басқа кіші молекулалар бөліне жүреді). Полимерлерден пластмассалар, каучуктер және талшықтар жасайды. Мұнай — көмірсутектер қоспасы; оны айдау арқылы бөледі, кейін крекинг және риформингпен өңдейді. Қазақстан мұнайды Теңіз, Қашаған, Қарашығанақ кен орындарында өндіреді.

Басты формулалар

nCH2=CH2 → (-CH2-CH2-)n
Этиленнің полимерленуі
n=MполимерMбуынn=\dfrac{M_{\text{полимер}}}{M_{\text{буын}}}
Полимерлену дәрежесі
C16H34 → C8H18 + C8H16
Крекинг: ұзын тізбектің үзілуі

Ұғымдар мен терминдер

Мономер және буын
Мономер — бастапқы молекула, құрылымдық буын — полимердің қайталанатын бөлігі
Вулкандау
Каучукты күкіртпен қыздыру, резеңке алынады
Октан саны
Бензиннің детонацияға төзімділігінің көрсеткіші
Риформинг
Октан санын арттыру үшін алкандарды арендерге және тармақталған көмірсутектерге айналдыру

Тақырыпты талдау

Полимерлер

Полимерлену арқылы полиэтилен, полипропилен, поливинилхлорид, полистирол, каучуктер алынады.

Поликонденсация арқылы — капрон, лавсан, фенолформальдегид шайырлары.

Талшықтар: табиғи (мақта, жүн, жібек), жасанды (вискоза, ацетат — целлюлозадан), синтетикалық (капрон, лавсан, нитрон).

Мұнай

Айдау (ректификация) мұнайды қайнау температурасы бойынша фракцияларға бөледі: газдар, бензин, лигроин, керосин, газойль (дизель отыны), мазут.

Крекинг (термиялық және каталитикалық) ауыр көмірсутектерді ыдыратады және бензин шығымын арттырады.

Мазуттан жағар майлар, вазелин, парафин, гудрон алынады.

Шешімі бар есеп мысалдары

Есеп 1Полиэтиленнің орташа молярлық массасы 28 000 г/моль. Полимерлену дәрежесін табыңыз.
  1. -CH2-CH2- құрылымдық буыны: M = 28 г/моль.
  2. n = 28 000 / 28 = 1000.
Жауабы n = 1000

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • Айдау — физикалық процесс, крекинг пен риформинг — химиялық.
  • Капрон мен лавсанды поликонденсациямен, полиэтиленді полимерленумен алады.
  • Вискоза — синтетикалық емес, жасанды талшық (целлюлозадан).

Есте сақта

Айдау — бөледі, крекинг — үзеді, риформинг — қайта құрады.

Өзіңді тексер

1. Қай полимер поликонденсациямен алынады?
  1. Полиэтилен
  2. Полистирол
  3. Лавсан
  4. ПВХ
Жауабын көрсету

Лавсан Поликонденсацияда су бөлінеді.

2. Каучукты немен вулкандайды?
  1. Көміртекпен
  2. Күкіртпен
  3. Хлормен
  4. Оттекпен
Жауабын көрсету

Күкіртпен Резеңке алынады.

3. Мұнай крекингі — бұл:
  1. Фракцияларға бөлу
  2. Ірі молекулаларды ыдырату
  3. Күкірттен тазарту
  4. Полимерлену
Жауабын көрсету

Ірі молекулаларды ыдырату Тізбектердің химиялық үзілуі.

Байланысты тақырыптар

13. Көмірсутектер16. Азотты органикалық қосылыстар8. 14 топ элементтері: көміртек және кремний

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика