Тақырып 16

Азотты органикалық қосылыстар

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Аминдер және анилинАминқышқылдарыПептидтік байланысАқуыздар және олардың қасиеттері

Бір минутта мәні

Азотты органикалық заттар — аминдер, аминқышқылдары және ақуыздар. Аминдер — органикалық негіздер. Аминқышқылдарында қышқылдық (–COOH) та, негіздік (–NH₂) та топ бар, сондықтан олар амфотерлі және пептидтік байланыстар арқылы қосылады. Ақуыздар — күрделі кеңістіктік құрылымы бар аминқышқылдарының полимерлері.

Басты формулалар

C6H5NO2 + 3H2 → C6H5NH2 + 2H2O
Зинин реакциясы: нитробензолдан анилин
NH2-CH(R)-COOH
α-аминқышқылының жалпы формуласы
–CO–NH–
Пептидтік байланыс

Ұғымдар мен терминдер

Аминдер
Аммиак туындылары; метиламин CH3NH2 аммиактан күшті негіз, анилин — әлсіз
Анилин
Бром суымен 2,4,6-триброманилиннің ақ тұнбасын береді
Денатурация
Қыздырғанда, қышқылдар, ауыр металл тұздары әсерінен ақуыз құрылымының бұзылуы
Ақуыздардың түсті реакциялары
Биурет (Cu(OH)2) — күлгін; ксантопротеин (конц. HNO3) — сары

Тақырыпты талдау

Аминқышқылдары

Глицин NH2CH2COOH, аланин CH3CH(NH2)COOH.

Амфотерлі: қышқылдармен де, сілтілермен де әрекеттеседі. Ерітіндіде биполярлы ион түзеді.

Екі түрлі аминқышқылынан төрт дипептид құрауға болады (ретін ескергенде).

Ақуыздар

Құрылымы: біріншілік (аминқышқылдарының реті), екіншілік (спираль, сутектік байланыстар), үшіншілік (шумақ), төртіншілік (бірнеше тізбек).

Ақуыздар гидролизі аминқышқылдарын береді. Денатурация қасиеттерді қайтымсыз өзгертеді (пісірілген жұмыртқа).

Шешімі бар есеп мысалдары

Есеп 124,6 г нитробензолдан неше грамм анилин алуға болады?
  1. M(C6H5NO2) = 123 г/моль; n = 24,6 / 123 = 0,2 моль.
  2. n(анилин) = 0,2 моль; M(C6H5NH2) = 93 г/моль.
  3. m = 0,2 · 93 = 18,6 г.
Жауабы 18,6 г
Есеп 2Глициндегі NH2CH2COOH азоттың массалық үлесін табыңыз.
  1. M = 14 + 2 + 12 + 2 + 12 + 32 + 1 = 75 г/моль.
  2. ω(N) = 14 / 75 · 100% ≈ 18,7%.
Жауабы ≈ 18,7%

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • Анилин аммиактан әлсіз негіз, ал метиламин — күшті.
  • Биурет реакциясы — күлгін, ксантопротеин — сары.
  • Гли-Ала және Ала-Гли — әртүрлі дипептидтер.

Есте сақта

Ақуыз + Cu(OH)2 = күлгін; ақуыз + HNO3 = сары.

Өзіңді тексер

1. Биурет реакциясы қандай түс береді?
  1. Сары
  2. Күлгін
  3. Көк
  4. Қызыл
Жауабын көрсету

Күлгін Пептидтік байланыстар + Cu(OH)2.

2. Зинин реакциясымен не алынады?
  1. Нитробензол
  2. Анилин
  3. Фенол
  4. Глицин
Жауабын көрсету

Анилин Нитробензолды тотықсыздандыру.

3. Қай заттар амфотерлі?
  1. Аминдер
  2. Аминқышқылдары
  3. Алкандар
  4. Альдегидтер
Жауабын көрсету

Аминқышқылдары –COOH та, –NH₂ та бар.

Байланысты тақырыптар

9. 15 топ элементтері: азот және фосфор14. Оттекті органикалық қосылыстар17. Полимерлер, жаңа материалдар, мұнай

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика