Тақырып 14

Оттекті органикалық қосылыстар

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Спирттер және фенолАльдегидтерКарбон қышқылдарыКүрделі эфирлер және майлар

Бір минутта мәні

Оттекті органикалық заттар функционалдық топ бойынша ажыратылады: спирттер мен фенолдар (–OH), альдегидтер (–CHO), карбон қышқылдары (–COOH), күрделі эфирлер (–COO–). Қасиеттерді және ҰБТ-да жиі кездесетін сапалық реакцияларды дәл функционалдық топ анықтайды.

Басты формулалар

CH3COOH + C2H5OH ⇌ CH3COOC2H5 + H2O
Этерификация (катализатор — конц. H2SO4)
CH3CHO + Ag2O → CH3COOH + 2Ag↓
«Күміс айна» реакциясы (аммиакты ерітінді)
CH3CHO + 2Cu(OH)2 → CH3COOH + Cu2O↓ + 2H2O
Қыздырғанда қызыл Cu2O тұнбасы
Май + 3NaOH → глицерин + 3 сабын
Майларды сабындандыру

Ұғымдар мен терминдер

Көп атомды спирттер
Этиленгликоль, глицерин; жаңа алынған Cu(OH)2-пен ашық көк ерітінді береді
Фенол
C6H5OH; FeCl3-пен — күлгін түс, бром суымен — ақ тұнба
Метанол
CH3OH — күшті у
Майлар
Глицерин мен жоғары карбон қышқылдарының күрделі эфирлері

Тақырыпты талдау

Спирттер және фенол

Спирттер натриймен әрекеттеседі (2C2H5OH + 2Na → 2C2H5ONa + H2), альдегидтерге дейін тотығады, дегидратацияда алкендер береді.

Фенол әлсіз қышқылдық қасиет көрсетеді: спирттерден айырмашылығы, сілтілермен әрекеттеседі.

Альдегидтер, қышқылдар, эфирлер

Альдегидтер қышқылдарға дейін оңай тотығады — «күміс айна» және Cu(OH)2-мен реакция осыған негізделген.

Карбон қышқылдары: металдармен, негіздермен, карбонаттармен әрекеттеседі (2CH3COOH + Na2CO3 → 2CH3COONa + CO2 + H2O). Құмырсқа қышқылы «күміс айна» береді.

Күрделі эфирлер этерификацияда түзіледі және кері гидролизденеді. Сұйық майлар (өсімдік майлары) қанықпаған қышқылдардан тұрады, оларды гидрлеп қатты майға айналдырады.

Шешімі бар есеп мысалдары

Есеп 112 г сірке қышқылы мен артық этанолдан, шығым 80% болса, неше грамм этилацетат алынады?
  1. n(CH3COOH) = 12 / 60 = 0,2 моль.
  2. Теория жүзінде n(эфир) = 0,2 моль; M(CH3COOC2H5) = 88 г/моль; m = 17,6 г.
  3. Іс жүзінде 17,6 · 0,8 = 14,08 г.
Жауабы 14,08 г
Есеп 24,4 г сірке альдегидімен «күміс айна» реакциясында неше грамм күміс бөлінеді?
  1. n(CH3CHO) = 4,4 / 44 = 0,1 моль.
  2. Теңдеу бойынша n(Ag) = 2 · 0,1 = 0,2 моль.
  3. m(Ag) = 0,2 · 108 = 21,6 г.
Жауабы 21,6 г

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • Көп атомды спирттер Cu(OH)2-пен қыздырусыз ашық көк ерітінді, альдегидтер қыздырғанда қызыл тұнба береді.
  • Құмырсқа қышқылы да «күміс айна» береді, өйткені құрамында альдегид тобы бар.
  • Фенол сілтілермен әрекеттеседі, ал бір атомды спирттер — жоқ.

Есте сақта

Сапалық: глицерин — көк, альдегид — айна немесе қызыл, фенол — FeCl3-пен күлгін.

Өзіңді тексер

1. Көп атомды спирттерге сапалық реакция:
  1. FeCl3
  2. Жаңа алынған Cu(OH)2 → ашық көк ерітінді
  3. Бром суы
  4. Ag2O
Жауабын көрсету

Жаңа алынған Cu(OH)2 → ашық көк ерітінді Мыс кешені түзіледі.

2. Қай класс «күміс айна» береді?
  1. Спирттер
  2. Альдегидтер
  3. Кетондар
  4. Жай эфирлер
Жауабын көрсету

Альдегидтер Альдегид тобы тотығады.

3. Фенол FeCl3-пен қандай түс береді?
  1. Қызыл
  2. Көк
  3. Күлгін
  4. Сары
Жауабын көрсету

Күлгін Күлгін түс.

Байланысты тақырыптар

13. Көмірсутектер15. Көмірсулар16. Азотты органикалық қосылыстар

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика