Тақырып 12

Ауыспалы элементтер. Кешенді қосылыстар

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Хром, марганец, темір, мыс, мырышАуыспалы тотығу дәрежелеріFe²⁺ және Fe³⁺ сапалық реакцияларыКешенді қосылыстардың құрылысы

Бір минутта мәні

Ауыспалы (d-) элементтердің — хром, марганец, темір, мыс, мырыш, күміс — тотығу дәрежелері ауыспалы және түрлі түсті қосылыстар түзеді. Тотығу дәрежесі артқан сайын олардың оксидтері негіздіктен амфотерлікке және қышқылдыққа ауысады. Олардың көбі кешенді қосылыстар түзеді, онда орталық ионды лигандтар қоршайды.

Басты формулалар

Fe3+ + 3SCN− → Fe(SCN)3
Қан-қызыл түс — Fe3+-ке сапалық реакция
Fe2+ + K3[Fe(CN)6] → көк тұнба
Турнбулл көгі — Fe2+-ге сапалық реакция
Fe3+ + K4[Fe(CN)6] → көк тұнба
Берлин лазурі
2CrO42− + 2H+ ⇌ Cr2O72− + H2O
Хромат (сары) ⇌ дихромат (қызғылт сары)

Ұғымдар мен терминдер

Кешен түзуші
Орталық ион, әдетте d-металл: Cu2+, Fe3+, Ag+
Лигандтар
Орталықты қоршаған бөлшектер: NH3, H2O, CN−, OH−
Координациялық сан
Орталықты қоршаған лигандтар саны: 2, 4 немесе 6
Сыртқы сфера
Тік жақшадан тыс тұрған иондар

Тақырыпты талдау

Хром және марганец

Хром: +2 — негіздік қасиет (CrO), +3 — амфотерлік (Cr2O3), +6 — қышқылдық (CrO3).

KMnO4 перманганаты әртүрлі тотықсызданады: қышқылдық ортада Mn2+-ге дейін (түссіз), бейтарап ортада — MnO2-ге дейін (қоңыр тұнба), сілтілік ортада — MnO42−-ге дейін (жасыл).

Темір, мыс, мырыш

Темір: +2 және +3. Fe(OH)2 — ақ (жасылданады), Fe(OH)3 — қоңыр.

Мыс: Cu(OH)2 — көгілдір тұнба, қыздырғанда қараяды (CuO).

Мырыш пен оның гидроксиді амфотерлі: Zn(OH)2 + 2NaOH → Na2[Zn(OH)4].

Шешімі бар есеп мысалдары

Есеп 1K3[Fe(CN)6] құрамындағы кешен түзушінің зарядын және координациялық санын анықтаңыз.
  1. Сыртқы сфера: 3 K+ ионы, барлығы +3. Демек, кешенді ионның заряды −3.
  2. CN− лигандтары: 6 · (−1) = −6.
  3. x − 6 = −3, бұдан x = +3.
  4. Алты лиганд — КС = 6.
Жауабы Fe3+, КС = 6
Есеп 2[Cu(NH3)4]SO4 кешенінің бөліктерін атаңыз.
  1. Ішкі сфера — тік жақшада: [Cu(NH3)4]2+.
  2. Кешен түзуші — Cu2+, лигандтар — 4 NH3 молекуласы, КС = 4.
  3. Сыртқы сфера — SO42−.
Жауабы Орталық Cu2+, лигандтар NH3, КС 4, сыртқы сфера SO42−

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • K3[Fe(CN)6] — Fe2+-ге, K4[Fe(CN)6] — Fe3+-ке реактив. Оңай шатастырады.
  • Перманганат қышқылдық ортада қоңыр MnO2 емес, түссіз Mn2+ береді.
  • Хромның +3 тотығу дәрежесі — амфотерлік қасиет.

Есте сақта

KMnO4: қышқылдық — түссіз, бейтарап — қоңыр, сілтілік — жасыл.

Өзіңді тексер

1. Роданидпен қан-қызыл түс беретін ион:
  1. Fe2+
  2. Fe3+
  3. Cu2+
  4. Zn2+
Жауабын көрсету

Fe3+ Fe(SCN)3.

2. Қышқылдық ортада KMnO4 неге дейін тотықсызданады?
  1. MnO2
  2. K2MnO4
  3. Mn2+
  4. Mn
Жауабын көрсету

Mn2+ Ерітінді түссізденеді.

3. [Ag(NH3)2]+ кешеніндегі координациялық сан:
  1. 1
  2. 2
  3. 4
  4. 6
Жауабын көрсету

2 Екі аммиак молекуласы.

Байланысты тақырыптар

3. Тотығу-тотықсыздану реакциялары. Электролиз6. Металдар мен бейметалдар. Металдар өндірісі7. 1, 2 және 3 топ элементтері

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика