Тақырып 12

Ақпараттық объектілерді құру және түрлендіру

Спецификация бойынша не тексеріледі:

Мәтіндік процессор: құжатты пішімдеу және рәсімдеуРастрлық және векторлық графика, форматтарТүс модельдері және кескін көлеміЭлектрондық кестелер: ұяшықтар, деректер, формулаларСілтемелер: салыстырмалы, абсолютті, аралас. Формулаларды көшіруКірістірілген функцияларДиаграммалар, сұрыптау, сүзгі, модельдеуПрезентациялар және мультимедиа

Бір минутта мәні

Тақырып ақпараттық объектілерді: мәтіндерді, кескіндерді, электрондық кестелерді, презентацияларды және мультимедианы құру мен өзгерту туралы. Графикада ең бастысы — растрлық кескіндерді (пиксельдер торы) векторлықтан (фигуралар формулалары) ажырату, RGB, CMYK, HSB түс модельдерін білу және кескін көлемін I=K⋅iI = K \cdot i формуласымен есептеу. Электрондық кестелерде ҰБТ көбінесе салыстырмалы, абсолютті және аралас сілтемелері бар формулаларды көшіруді, сондай-ақ СУММ, СРЗНАЧ, МАКС, МИН, СЧЁТ, ЕСЛИ, СЧЁТЕСЛИ функцияларын тексереді. Сондай-ақ диаграмма түрлерін, сұрыптау мен сүзгілеуді, мәтін мен презентацияны рәсімдеу ережелерін, файл форматтарын білу қажет.

Қарапайым тілмен

Растрлық сурет — ұсақ тақтайшалардан құралған мозаика, векторлық — «радиусы 5 шеңбер сыз» деген нұсқаулық, ал электрондық кесте — әр көзі өзі есептей алатын тор көз дәптер.

Пиксельдер мен формулалар

Растр (фото) пиксельдерден тұрады: үлкейтсең, «баспалдақ» көрінеді. Вектор (логотип) фигураларды формулалармен сақтайды: қанша үлкейтсең де, шеттері тегіс қалады.

Түс — бұл сандар

Экранда түс қызыл, жасыл және көктен (RGB) араласады, әрқайсысы 0-ден 255-ке дейін. (255, 255, 0) — сары. Принтерде — көгілдір, қызғылт күлгін, сары және қарадан (CMYK).

Сілтеме формуламен бірге «жылжиды»

Формуланы бір ұяшық төмен көшірдің — барлық кәдімгі адрестер де бір жол төмен жылжиды. $ белгісі — «зәкір»: ол алдында тұрған бөлік қозғалмайды.

Функциялар сен үшін есептейді

=СУММ(A1:A10) қосады, =СРЗНАЧ орташаны табады, =ЕСЛИ шарт бойынша жауапты таңдайды, =СЧЁТЕСЛИ шартқа сай ұяшықтарды санайды.

Басты формулалар

I=K⋅i,K=W⋅HI = K \cdot i,\quad K = W \cdot H
Растрлық кескіннің көлемі: KK — пиксельдер саны (ені × биіктігі), ii — түс тереңдігі (бір пиксельге бит)
N=2iN = 2^i
ii бит түс тереңдігіндегі палитрадағы түстер саны: 1 бит — 2 түс, 8 бит — 256, 16 бит — 65 536, 24 бит — 16 777 216
Wpx=d⋅Linch,1 inch=2,54 cmW_{px} = d \cdot L_{inch},\quad 1\ \text{inch} = 2{,}54\ \text{cm}
Сканерлегендегі пиксель саны: ажыратымдылық dd (dpi, дюймдегі нүкте) × дюйммен өлшем
Ivideo=W⋅H⋅i⋅f⋅tI_{video} = W \cdot H \cdot i \cdot f \cdot t
Сығылмаған видео көлемі: кадр өлшемі × түс тереңдігі × секундтағы кадр саны × уақыт
Iaudio=ν⋅i⋅t⋅kI_{audio} = \nu \cdot i \cdot t \cdot k
Сығылмаған дыбыс көлемі: дискретизация жиілігі × разрядтылық × уақыт × арналар саны

Ұғымдар мен терминдер

Электрондық кесте
Жолдар мен бағандардан тұратын кесте түрінде берілген деректерді өңдеудің интерактивті жүйесі; мысалы, MS Excel, LibreOffice Calc, Google Кестелер.
Салыстырмалы сілтеме
Формуланы бір ұяшықтан екінші ұяшыққа көшіргенде адресі автоматты түрде өзгеретін сілтеме (мысалы, A1).
Абсолютті сілтеме
Формуланы бір ұяшықтан екінші ұяшыққа көшіргенде адресі тұрақты, өзгермейтін сілтеме (мысалы, $A$1).
Аралас сілтеме
Жолы абсолютті, ал бағаны салыстырмалы немесе керісінше болатын сілтеме түрі ($A1, A$1).
Пиксель
Растрлық кескіннің ең кіші элементі, белгілі бір түсті нүкте.
Растрлық графика
Пиксельдер торы түріндегі кескін; фотосуреттерді жақсы береді, бірақ үлкейткенде сапасын жоғалтады.
Векторлық графика
Математикалық түрде сипатталған геометриялық объектілерден (сызықтар, қисықтар, фигуралар) тұратын кескін; сапасын жоғалтпай масштабталады.
Түс моделі
Түсті сандармен сипаттау тәсілі: RGB (экрандар үшін), CMYK (баспа үшін), HSB (түс реңі, қанықтығы, жарықтығы).
Ажыратымдылық
Ұзындық бірлігіндегі пиксельдер саны (dpi, ppi) немесе кескіннің пиксельдегі өлшемі (мысалы, 1920×1080).
Кеңейтілім
Файл атауынан нүкте арқылы ерекшеленетін файлдың типін анықтаушы: .docx, .xlsx, .png.

Тақырыпты талдау

Мәтіндік процессор: құжатты пішімдеу және рәсімдеу 5–7 сынып

Мәтіндік процессор (MS Word, LibreOffice Writer, Google Құжаттар) мәтінді енгізуге, өңдеуге және пішімдеуге мүмкіндік береді. Өңдеу — мазмұнды өзгерту (кірістіру, жою, көшіру, іздеу және ауыстыру), пішімдеу — сыртқы түрін өзгерту.

Пішімдеу деңгейлері. Таңба: қаріп, өлшемі (пунктпен), сызылымы (жуан, курсив, асты сызылған), түсі, жоғарғы және төменгі индекс. Абзац: туралау (сол жақ шеті, ортасы, оң жақ шеті, ені бойынша), шегіністер, азат жол, жоларалық интервал, алдындағы және кейінгі интервалдар. Бет: өлшемі (A4), бағдары (кітаптық, альбомдық), жиектері, колонтитулдар, бет нөмірлері.

Басып шығару алдында алдын ала қарауды қолданып, бет параметрлерін баптайды. Мәтіндік процессордағы кестелер: жолдар мен бағандарды кірістіру, ұяшықтарды біріктіру және бөлу, шекаралар (жиектеме сызығының қалыңдығы мен түсі), құю.

Құжаттағы сілтемелер: гиперсілтеме (сайтқа немесе құжаттың белгілі бір жеріне өту), ескертпе (кәдімгі — бет соңында, соңғы — құжат соңында), суреттер мен кестелердің атаулары, автоматты мазмұн (тақырып стильдері «Тақырып 1», «Тақырып 2» бойынша құрылып, бір батырмамен жаңартылады). Рефератта дереккөздер міндетті түрде көрсетіледі: бөгде мәтінді сілтемесіз пайдалану — плагиат, авторлық құқықты бұзу.

Мәтіндік файл форматтары: .txt (тек мәтін, рәсімдеусіз), .rtf, .doc және .docx (MS Word), .odt (LibreOffice), .pdf (қарау мен басып шығаруға арналған, барлық құрылғыда бірдей көрінеді). Құжатты құпиясөзбен қорғауға болады.

Растрлық және векторлық графика, форматтар 5 сынып

Растрлық кескін — пиксельдердің тікбұрышты торы, әрқайсысы үшін оның түсі сақталады. Артықшылықтары: шынайылық, фотосуреттер мен түстердің күрделі ауысуларына жарамды. Кемшіліктері: файл көлемі үлкен, үлкейткенде «түйіршіктілік» (пикселизация) көрінеді, бұрағанда және масштабтағанда сапасы нашарлайды. Редакторлар: Paint, Adobe Photoshop, GIMP.

Векторлық кескін объектілерден (кесінділер, Безье қисықтары, көпбұрыштар, эллипстер, мәтін) тұрады, әрқайсысы формуламен және қасиеттерімен (координаталар, контурдың қалыңдығы мен түсі, құю) сипатталады. Артықшылықтары: сапасын жоғалтпай масштабталады, көлемі аз, жеке объектілерді өңдеу оңай. Кемшіліктері: фотошынайылықты беру қиын. Редакторлар: CorelDRAW, Adobe Illustrator, Inkscape. Қолданылуы: логотиптер, схемалар, сызбалар, қаріптер.

Растрлық форматтар: BMP (сығусыз, көлемі үлкен), JPEG/JPG (жоғалтумен сығу, фото үшін), PNG (жоғалтусыз сығу, мөлдірлікті қолдайды), GIF (ең көбі 256 түс, анимация, мөлдірлік), TIFF (полиграфия). Векторлық форматтар: SVG (веб үшін), CDR (CorelDRAW), AI (Illustrator), EPS, WMF. Векторлық кескінді растрлыққа айналдыру оңай (растрлау), кері түрлендіру (трассировка) күрделірек әрі дәл емес.

Фракталдық графика — өзіне-өзі ұқсастығы бар формулалар бойынша құрылған кескіндер (Кох қар бүршігі); оны кейде үшінші түр ретінде бөледі.

Түс модельдері және кескін көлемі 5, 7–8 сынып

RGB (Red, Green, Blue) — экрандарға арналған аддитивті модель: түстер жарықты қосу арқылы алынады. Әр құраушы 0-ден 255-ке дейін (1 байт), барлығы 2563=224=16 777 216256^3 = 2^{24} = 16\,777\,216 түс. (0, 0, 0) — қара, (255, 255, 255) — ақ, (255, 0, 0) — қызыл, (255, 255, 0) — сары, (0, 255, 255) — көгілдір, (255, 0, 255) — қызғылт күлгін, R = G = B тең болса, сұр реңктер шығады.

Вебте RGB түсін #RRGGBB он алтылық кодымен жазады: #FF0000 — қызыл, #00FF00 — жасыл, #0000FF — көк, #FF8000 — қызғылт сары (R = 255, G = 128, B = 0), #808080 — сұр.

CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Key/black) — баспаға арналған субтрактивті модель: бояулар жарықтың бір бөлігін жұтады (азайтады). C, M, Y-ті араластыру теория жүзінде қара береді, бірақ іс жүзінде кір-қоңыр түс шығады, сондықтан қара K бояуын қосады. Мәндері 0-ден 100-ге дейін пайызбен беріледі.

HSB (HSV) — адамға ыңғайлы модель: Hue — түс реңі (түс шеңберіндегі 0–360° бұрыш, 0° — қызыл, 120° — жасыл, 240° — көк), Saturation — қанықтық (0–100%), Brightness — жарықтық (0–100%).

Түс тереңдігі ii — бір пиксельге келетін бит саны, палитра N=2iN = 2^i. Кескін көлемі I=W⋅H⋅iI = W \cdot H \cdot i бит. Палитраны 256 түстен (i=8i = 8) 16 түске (i=4i = 4) азайтса, көлем 8/4=28 / 4 = 2 есе азаяды. Сканер немесе принтер ажыратымдылығы dpi-мен (дюймдегі нүкте) өлшенеді: 300 dpi-дегі 2×32 \times 3 дюйм фото 600×900600 \times 900 пиксель береді.

Электрондық кестелер: ұяшықтар, деректер, формулалар 7 сынып

Электрондық кесте (MS Excel, LibreOffice Calc, Google Кестелер) — парақтардан тұратын файл-кітап. Бағандар әріптермен (A, B, …, Z, AA, AB, …), жолдар сандармен белгіленеді. Ұяшық — баған мен жолдың қиылысы, оның адресі: B3. Белсенді ұяшық жақтаумен ерекшеленеді, оның мазмұны формулалар жолында көрінеді.

Ауқым — ұяшықтардың тікбұрышты тобы, қос нүкте арқылы беріледі: B2:D5 — бұл B, C, D бағандары (3 дана) және 2–5 жолдар (4 дана), барлығы 3⋅4=123 \cdot 4 = 12 ұяшық. Іргелес емес ұяшықтар нүктелі үтір арқылы тізіледі: СУММ(A1;C3;E5).

Деректер типтері: сан (оның ішінде күн, уақыт, пайыз, ақшалай формат), мәтін, формула. Формула әрқашан = белгісінен басталады: =A1*2+B1. Амалдар реті математикадағыдай: ^ (дәреже), содан кейін * және /, содан кейін + және -; =2+3*2^2 нәтижесі 14.

Қателер: #ДЕЛ/0! — нөлге бөлу, #ЗНАЧ! — деректер типі қате (мысалы, сан + мәтін), #ИМЯ? — функция атауы белгісіз, #ССЫЛКА! — жоқ ұяшыққа сілтеме, ##### — сан баған еніне сыймайды.

Пішімдеу: сандық форматтар, туралау, ұяшықтарды біріктіру, шекаралар, құю. Шартты пішімдеу ұяшықтың түрін мәніне байланысты автоматты түрде өзгертеді (мысалы, 3-тен төмен бағалар қызылмен белгіленеді).

Сілтемелер: салыстырмалы, абсолютті, аралас. Формулаларды көшіру 8 сынып

Салыстырмалы A1 сілтемесі формуланы көшіргенде онымен бірге жылжиды: формула неше бағанға және жолға жылжыса, әріп пен нөмір де сонша жылжиды. Абсолютті $A$1 ешқашан өзгермейді. Аралас $A1 бағанды бекітеді (әріп өзгермейді, жол нөмірі өзгереді), A$1 жолды бекітеді (әріп өзгереді, нөмір өзгермейді). F4 пернесі сілтеме түрін шеңбер бойымен ауыстырады.

Алгоритм: 1) ығысуды табу: Δбаған = (жаңа баған − ескі), Δжол = (жаңа жол − ескі); 2) әр сілтемеде $ жоқ әріпке Δбағанды, $ жоқ нөмірге Δжолды қосу; $ алдында тұрғанның бәрін өзгеріссіз қалдыру.

Мысал: C1-де =A1+$B$2 формуласы. Оны D3-ке көшіреміз: +1 баған және +2 жол ығысу. A1 → B3, $B$2 өзгермейді. Нәтижесі =B3+$B$2.

Аралас сілтемелер мысалы: B2-де =$A2*B$1 формуласы, оны D5-ке көшіреміз (+2 баған, +3 жол). $A2-де баған бекітілген, 2 жол → 5: $A5. B$1-де жол бекітілген, B баған → D: D$1. Нәтижесі: =$A5*D$1. Мұндай формула көбейту кестесіне ыңғайлы: бір көбейткіш A бағанынан, екіншісі 1-жолдан алынады.

Маңызды: жылжытқанда (қиып алу — кірістіру) формула өзгермейді. Егер ығысудан кейін жол нөмірі 1-ден кіші болса немесе баған A-дан сол жаққа шықса, #ССЫЛКА! қатесі шығады. Барлық формулалар бір мәнді алуы керек болғанда абсолютті сілтеме қолданылады: валюта бағамы, салық пайызы, жалпы саны (пайыздық үлес үшін =B2/$B$10).

Кірістірілген функциялар 8 сынып

Функция аргументтері жақшаға жазылады, Excel-дің орысша нұсқасында — нүктелі үтір арқылы (ағылшынша нұсқасында — үтір арқылы). ҰБТ-да атаулардың екі нұсқасы да кездеседі: СУММ (SUM) — қосынды, СРЗНАЧ (AVERAGE) — арифметикалық орта, МАКС (MAX) және МИН (MIN) — ең үлкені және ең кішісі, СЧЁТ (COUNT) — сандары бар ұяшықтар саны, СЧЁТЗ (COUNTA) — бос емес ұяшықтар саны.

ЕСЛИ(шарт; ақиқат_болса_мәні; жалған_болса_мәні) (IF): =ЕСЛИ(B2>=50;"өтті";"өтпеді"). Функцияларды бір-біріне салуға болады: =ЕСЛИ(B2>=90;5;ЕСЛИ(B2>=70;4;3)). Күрделі шарттар үшін — И(...) (AND) және ИЛИ(...) (OR): =ЕСЛИ(И(B2>50;C2>50);"иә";"жоқ").

СЧЁТЕСЛИ(ауқым; критерий) (COUNTIF) шартқа сай ұяшықтарды санайды: =СЧЁТЕСЛИ(A1:A10;">6"), =СЧЁТЕСЛИ(C2:C20;"Астана"). СУММЕСЛИ(ауқым; критерий; қосынды_ауқымы) (SUMIF) тек сәйкес мәндерді қосады. Сондай-ақ ОКРУГЛ (ROUND), КОРЕНЬ (SQRT), СТЕПЕНЬ (POWER), СУММПРОИЗВ (SUMPRODUCT) пайдалы.

Нәзік тұстары: СУММ, СРЗНАЧ, МАКС, СЧЁТ функциялары бос ұяшықтар мен мәтінді өткізіп жібереді. Сондықтан 4, (бос), 8 мәндерінің ортасы 12/3=412 / 3 = 4 емес, (4+8)/2=6(4 + 8) / 2 = 6. Бірақ нөлі бар ұяшық ескеріледі: 4, 0, 8 ортасы 4-ке тең.

Диаграммалар, сұрыптау, сүзгі, модельдеу 7–9 сынып

Диаграмма — деректердің графикалық бейнесі. Түрлері: гистограмма (тік бағаналар) және жолақты (көлденең жолақтар) — шамаларды салыстыру; график (сызықтар) — уақыт бойынша өзгеріс; дөңгелек — бүтіннің үлестері (бір деректер қатары бойынша құрылады, қосынды = 100%); нүктелі — yy-тің xx-ке тәуелділігі, ол арқылы мәндер кестесі бойынша функция графиктері салынады; сақиналы, аудандық. Элементтері: тақырып, осьтер, шартты белгілер (легенда, қатарлардың түстерін түсіндіреді), деректер белгілері, тор.

Кестені деректер қоры ретінде пайдалануға болады: әр жол — жазба, әр баған — өріс, бірінші жол — өріс атаулары. Сұрыптау жазбаларды өсу (сандар 1→9, мәтін А→Я) немесе кему ретімен реттейді; көп деңгейлі сұрыптау — алдымен бір өріс бойынша, тең болса — екіншісі бойынша. Сүзгі (автосүзгі) шартқа сай келмейтін жолдарды уақытша жасырады (мысалы, «қала = Астана» және «балл > 100»), деректердің өзі жойылмайды.

Кестеде модельдеу: төмен көшірілген бір формула процесті қадам-қадаммен есептейді — салымның өсуі (=B2*1,1), дененің қозғалысы, популяцияның өсуі, «компьютер құны» сметасы (баға × саны, жиыны СУММ, жеңілдік абсолютті сілтеме арқылы). Бастапқы деректерді өзгерту арқылы бірден жаңа нәтиже мен графикті көреміз — бұл «егер былай болса ше» модельмен эксперимент.

Кесте файлдарының форматтары: .xlsx және .xls (Excel), .ods (LibreOffice), .csv (мәтін, мәндер үтір немесе нүктелі үтір арқылы — формулаларсыз және рәсімдеусіз).

Презентациялар және мультимедиа 5–9 сынып

Презентация (MS PowerPoint, LibreOffice Impress, Google Презентациялар) — слайдтар жиынтығы. Слайд макет бойынша құрылады (тақырып, мәтін, сурет), рәсімдеуді тақырып (тема) немесе үлгі береді. Ауысу — бір слайдтың екіншісімен алмасу эффектісі; анимация — слайд ішіндегі объектінің пайда болу, бөлектеу, шығу немесе қозғалыс эффектісі. Гиперсілтемелер мен басқару батырмалары презентацияны интерактивті (сызықтық емес) етеді.

Жақсы презентация ережелері: мәтін аз (6 сөзден тұратын 6 жолдан аспайды), қаріп ірі, түстер контрастты, біртұтас стиль, бір ой — бір слайд, абзацтардың орнына иллюстрациялар. Форматтар: .pptx (өңдеу), .ppsx (бірден көрсету), .pdf.

Мультимедиа — бір өнімде ақпараттың бірнеше түрін: мәтінді, графиканы, дыбысты, видео мен анимацияны біріктіру (презентациялар, сайттар, оқыту программалары, ойындар). Аудиоформаттар: WAV (сығусыз), MP3 және AAC (жоғалтумен сығу), FLAC (жоғалтусыз), MIDI (дыбыс емес, синтезаторға арналған ноталар-командалар, көлемі өте аз). Видеоформаттар: MP4, AVI, MKV, MOV, WebM.

Сығу: жоғалтусыз (ZIP, PNG, FLAC) — бастапқы деректер толық қалпына келеді; жоғалтумен (JPEG, MP3, MP4) — байқалмайтын бөлшектердің бір бөлігі алынып тасталады, есесіне файл бірнеше есе кішірейеді. Видео — кадрлар тізбегі; секундына 25 кадрда бір минут видеода 25⋅60=150025 \cdot 60 = 1500 кадр болады, сондықтан сығусыз видео өте үлкен.

Шешімі бар есеп мысалдары

Есеп 1C1 ұяшығында =A1+$B$2 формуласы жазылған. Оны D3 ұяшығына көшірді. D3-те қандай формула болады?
  1. Ығысу: C бағанынан D-ға — +1 баған; 1-жолдан 3-ке — +2 жол.
  2. A1 — салыстырмалы сілтеме: A → B, 1 → 3, B3 шығады.
  3. $B$2 — абсолютті, өзгермейді.
Жауабы =B3+$B$2
Есеп 2B2 ұяшығында =$A2*B$1 формуласы жазылған. Оны D5 ұяшығына көшірді. D5-те қандай формула болады?
  1. Ығысу: B → D — +2 баған; 2 → 5 — +3 жол.
  2. $A2: баған бекітілген ($A), жол өзгереді: 2 + 3 = 5 → $A5.
  3. B$1: жол бекітілген ($1), баған өзгереді: B + 2 = D → D$1.
Жауабы =$A5*D$1
Есеп 3A1:A5 ұяшықтарында 5, 12, 7, 20, 3 сандары жазылған. =СЧЁТЕСЛИ(A1:A5;">6") және =ЕСЛИ(СРЗНАЧ(A1:A5)>8;"иә";"жоқ") неге тең?
  1. 6-дан үлкен сандар: 12, 7, 20 — үшеу, демек СЧЁТЕСЛИ = 3.
  2. Орташа: (5+12+7+20+3)/5=47/5=9,4(5 + 12 + 7 + 20 + 3) / 5 = 47 / 5 = 9{,}4.
  3. 9,4>89{,}4 > 8 — шарт ақиқат, ЕСЛИ «иә» қайтарады.
Жауабы 3 және «иә»
Есеп 4Палитрасы 65 536 түс болатын 1024×7681024 \times 768 пиксельдік растрлық кескіннің ақпараттық көлемі қандай?
  1. Түс тереңдігі: 2i=65 536=2162^i = 65\,536 = 2^{16}, демек i=16i = 16 бит = 2 байт.
  2. Пиксельдер саны: K=1024⋅768=786 432K = 1024 \cdot 768 = 786\,432.
  3. I=786 432⋅2=1 572 864I = 786\,432 \cdot 2 = 1\,572\,864 байт =1536= 1536 Кбайт =1,5= 1{,}5 Мбайт.
Жауабы 1,5 Мбайт
Есеп 5#FF8000 коды қандай түсті береді? Әр құраушыға 1 байт бөлінсе, RGB моделінде неше түсті кодтауға болады?
  1. Кодты жұптарға бөлеміз: FF, 80, 00. FF16=255FF_{16} = 255, 8016=12880_{16} = 128, 0016=000_{16} = 0.
  2. R = 255 (қызылдың максимумы), G = 128 (жасылдың жартысы), B = 0 — бұл қызғылт сары.
  3. Бір пиксельге 3 байт = 24 бит, түстер саны 224=16 777 2162^{24} = 16\,777\,216.
Жауабы Қызғылт сары (255, 128, 0); 16 777 216 түс
Есеп 6Суретті палитрасын 256 түстен 16 түске дейін азайтып сақтады, пиксельдегі өлшемі өзгерген жоқ. Файл көлемі (сығусыз) неше есе азайды?
  1. 256 түс: 282^8, i1=8i_1 = 8 бит.
  2. 16 түс: 242^4, i2=4i_2 = 4 бит.
  3. Көлем ii-ге пропорционал: 8/4=28 / 4 = 2. Назар аударыңыз: түстер 16 есе азайды, ал көлем тек 2 есе азайды.
Жауабы 2 есе

Күрделі есептер: қадам-қадаммен

Есеп 1B2:B4-те 1, 2, 3 сандары, C1:E1-де 1, 2, 3 сандары жазылған. C2-ге =$B2*C$1 формуласын енгізіп, оны бүкіл C2:E4 ауқымына көшірді. E4-те қандай формула болады? =СУММ(C2:E4) неге тең болады? Егер C2-де $ белгілерісіз =B2*C1 формуласы болса, не шығар еді?

Идея: Аралас сілтемелер: $B көбейткіштер бағанын, $1 көбейткіштер жолын бекітеді. Осылайша бүкіл көбейту кестесі бір формуламен құрылады.

  1. E4-тегі формула
    C2-ден E4-ке ығысу: +2 баған, +2 жол. $B2 → $B4, C$1 → E$1. E4-те: =$B4*E$1 = 3 · 3 = 9.
  2. Бүкіл кесте
    Кесте жолдары: (1, 2, 3), (2, 4, 6), (3, 6, 9). Қосындысы: 6+12+18=366 + 12 + 18 = 36 (немесе (1+2+3)2=36(1 + 2 + 3)^2 = 36).
  3. $ белгілерісіз
    =B2*C1 формуласы D2-де =C2*D1 болар еді — ол сол жақтағы көрші ұяшықты (ол енді нәтиже) жоғарғымен көбейтеді. C3-те =B3*C2 шығар еді. Кесте «тізбекпен» есептеліп, көбейту кестесі болудан қалар еді: мысалы, D2 = C2 · D1 = 1 · 2 = 2, E2 = D2 · E1 = 2 · 3 = 6, 3 емес.
Жауабы =$B4*E$1 (мәні 9); қосынды 36; $ болмаса, сілтемелер «жылжып кетеді» және нәтиже қате болады
Есеп 2Өлшемі 2×42 \times 4 дюйм фотосуретті 256 dpi ажыратымдылықпен және 24 бит түс тереңдігімен сканерледі. Сығусыз файл көлемін табыңыз. Оны 256 түс режимінде сақтаса, көлемі қандай болады? Ал ажыратымдылықты 128 dpi-ге дейін азайтса ше?

Идея: Алдымен пиксельдегі өлшемді (dpi × дюйм) табамыз, содан кейін I=W⋅H⋅iI = W \cdot H \cdot i. Ажыратымдылық 2 есе азайғанда пиксельдер саны 4 есе азаяды (ені бойынша да, биіктігі бойынша да).

  1. Пиксельдегі өлшем
    W=2⋅256=512W = 2 \cdot 256 = 512, H=4⋅256=1024H = 4 \cdot 256 = 1024, K=512⋅1024=524 288=219K = 512 \cdot 1024 = 524\,288 = 2^{19} пиксель.
  2. 24 бит
    i=24i = 24 бит = 3 байт, I=219⋅3=1 572 864I = 2^{19} \cdot 3 = 1\,572\,864 байт =1536= 1536 Кбайт =1,5= 1{,}5 Мбайт.
  3. 256 түс
    i=8i = 8 бит = 1 байт, I=219I = 2^{19} байт =512= 512 Кбайт (3 есе аз).
  4. 128 dpi
    Пиксельдер: 256×512=217256 \times 512 = 2^{17}, бір пиксельге 1 байтта I=217I = 2^{17} байт =128= 128 Кбайт.
Жауабы 1,5 Мбайт; 512 Кбайт; 128 Кбайт

ҰБТ-дағы жиі қателіктер

  • $ белгісі тек өзінің алдында тұрғанды бекітеді: $A1-де A бағаны өзгермейді, ал жол өзгереді; A$1-де — керісінше.
  • Әріп те, нөмір де жылжиды: оңға көшіргенде әріптер, төмен көшіргенде жол нөмірлері өзгереді. Жылжыту (қиып алу — кірістіру) формуланы өзгертпейді.
  • СРЗНАЧ пен СЧЁТ бос ұяшықтар мен мәтінді ескермейді, бірақ нөлдерді ескереді. Қосындыны ауқымдағы барлық ұяшықтар санына бөлмеңіз.
  • Түстер саны мен түс тереңдігі бір нәрсе емес: 256 түс — бұл 256 бит емес, 8 бит. Көлем NN-ге емес, ii-ге байланысты.
  • RGB — экран үшін (жарықты қосу, бәрі максимумда ақ береді), CMYK — баспа үшін (азайту, K — қара). JPEG — жоғалтумен сығылатын растрлық формат, SVG — векторлық.

Есте сақта

I=W⋅H⋅iI = W \cdot H \cdot i және N=2iN = 2^i; RGB — экран, CMYK — баспа; формуланы көшіргенде салыстырмалы адрестер жылжиды, ал $-тан кейінгінің бәрі орнында тұрады.

Өзіңді тексер

1. =A2*$C$1 формуласын B2 ұяшығынан B5 ұяшығына көшірді. Қандай формула шығады?
  1. =A5*$C$1
  2. =A5*$C$4
  3. =A2*$C$1
  4. =B5*$C$1
Жауабын көрсету

=A5*$C$1 +3 жолға ығысу: A2 → A5, абсолютті CC1 өзгермейді.

2. =$A1+B$1 формуласын C2-ден E4-ке көшірді. Нәтижесі:
  1. =$A3+D$1
  2. =$C3+D$3
  3. =$A1+D$1
  4. =$A3+B$3
Жауабын көрсету

=$A3+D$1 +2 баған, +2 жол ығысу: A1→A1 → A3 (жол өзгереді), B1→D1 → D1 (баған өзгереді).

3. B3:D7 ауқымында неше ұяшық бар?
  1. 8
  2. 12
  3. 15
  4. 21
Жауабын көрсету

15 3 баған (B, C, D) × 5 жол (3–7) = 15.

4. RGB моделінде (0, 255, 255) коды қандай түсті береді?
  1. Көгілдір
  2. Сары
  3. Қызғылт күлгін
  4. Ақ
Жауабын көрсету

Көгілдір Жасыл + көк көгілдірді (cyan) береді; қызыл + жасыл — сары.

5. Палитрасы 256 түс болатын 640×480 пиксельдік кескіннің көлемі қандай?
  1. 300 Кбайт
  2. 2400 Кбайт
  3. 37,5 Кбайт
  4. 600 Кбайт
Жауабын көрсету

300 Кбайт 256 түс → 1 байт; 640 · 480 = 307 200 байт = 300 Кбайт.

6. Қай формат векторлық болып табылады?
  1. JPEG
  2. PNG
  3. SVG
  4. BMP
Жауабын көрсету

SVG SVG (Scalable Vector Graphics) — векторлық формат; қалғандары растрлық.

Байланысты тақырыптар

3. Ақпаратты ұсыну және өлшеу. Ақпаратты кодтау9. Реляциондық деректер қоры11. Ақпараттық технологияларды дамытудағы қазіргі заманғы үрдістер. IT-стартап. 3D жобалау13. Web-жобалау

Деңгейіңді біл: ҰБТ-ға тегін диагностика